Cyfansoddiad yr Eglwys yng Nghymru

Mae’r rheolau mewnol sy’n rheoli’r Eglwys yng Nghymru i’w gweld yn ei Chyfansoddiad. Mae’r Cyfansoddiad yn rhwymo holl aelodau’r Eglwys, ac mae’r aelodau’n cynnwys y clerigion sy’n gwasanaethu a’r sawl sy’n derbyn pensiwn oddi wrth Gorff y Cynrychiolwyr, (y corff sy’n gyfrifol am asedau’r Eglwys) ynghyd â lleygion sydd wedi cytuno i gael eu henwau wedi’u rhestru ar Rôl Etholwyr y plwyf yng Nghymru. Mae aelodau’r Corff Llywodraethol, Corff y Cynrychiolwyr a’u pwyllgorau hefyd wedi’u rhwymo. Mae clerigion yn cytuno i gael eu rhwymo ganddynt wrth dderbyn unrhyw swydd gyda’r Eglwys, ac mae lleygion yn cytuno i’w hymrwymiad wrth wneud cais i gael eu henwau wedi’u cofrestru ar y rôl etholwyr. Nid yw’r Cyfansoddiad yn rhan o gyfraith gwlad, ond mae telerau contract yn rhwymo holl aelodau’r Eglwys yng Nghymru yn gymdeithas anghorfforedig.

Cyhoeddir y Cyfansoddiad mewn dwy gyfrol. Mae naw pennod yng Nghyfrol 1 yn ymdrin yn eu trefn â:

I. Darpariaethau Cyffredinol, Diffiniadau a Dehongli
II. Y Corff Llywodraethol
III. Corff y Cynrychiolwyr
IV. Yr Esgobaeth (gan gynnwys Deoniaethau, Gweinyddu Plwyfi a Threfniadau Tiriogaethol)
V. Yr Archesgob ac Esgobion Esgobaethol (yn cynnwys y rhai a etholwyd i’r swyddi hynny)
VI. Penodiadau ac Enwebiadau
VII. Persondai
VIII. Ymddeoliad
IX. Y Tribiwnlys a Llysoedd yr Eglwys yng Nghymru.

Mae Cyfrol 2 yn cynnwys Canonau’r Eglwys yng Nghymru, a Rheolau a Rheoliadau a wneir naill ai trwy neu o dan awdurdod neu ganiatâd y Corff Llywodraethol. Mae’r olaf yn cynnwys:

  • Rheolau Claddfeydd
  • Rheolau ar gyfer gweinyddu Mynwentydd
  • Rheoliadau Cerrig Beddi
  • Rheoliadau Gwerthu Eglwysi
  • Rheoliadau Atgyweirio Canghellau
  • Rheoliad Gweinyddu’r Cymun Bendigaid gan Leygion
  • Rheoliadau Cadw Cyfrifon
  • Rheoliadau Adeiladwaith Eglwysig
  • Rheoliadau Dynodi Eglwysi Diangen
  • Cyfansoddiad Pwyllgorau Eglwysi a Bugeiliol Esgobaethau  
  • Rheolau’r Comisiwn Eglwysi a Chadeirlannau
  • Adnoddau ar gyfer Hyfforddi ar gyfer Rheoliadau’r Weinidogaeth Ordeiniedig 
  • Cynllun Cynnal y Weinidogaeth
  • Cynlluniau Cadeirlannau
  • Rheolau Llysoedd yr Eglwys yng Nghymru (gan gynnwys Llysoedd Taleithiol a’r Ddeoniaeth, a chan gynnwys y weithdrefn Hawleb).

Mae aelodau wedi’u rhwymo hefyd gan gyfraith eglwysig Eglwys Loegr fel yr oedd yng Nghymru noswyl y datgysylltu, ond dim ond i’r graddau nad yw’n gwrthdaro yn erbyn unrhyw beth sydd wedi’i gynnwys yn y Cyfansoddiad. Fodd bynnag, nid yw’r eitemau canlynol o gyfraith eglwysig Lloegr adeg y datgysylltu wedi’u cynnwys:

  • The Clergy Ordination Act 1804
  • The Church Discipline Act 1840
  • The Ecclesiastical Commissioners Act 1840
  • The Clerical Subscription Act 1865
  • The Clerical Disabilities Act 1870
  • The Colonial Clergy Act 1874
  • The Public Worship Regulation Act 1874
  • The Sales of Glebe Lands Act 1888
  • The Clergy Discipline Act 1892
  • The Benefices Act 1898
  • The Pluralities Acts
  • The Incumbents’ Resignation Acts.

Mae gan y Corff Llywodraethol y pŵer i newid, diwygio neu ddiddymu unrhyw un o ddarpariaethau’r Cyfansoddiad. Hefyd, gall greu erthyglau neu ddiwygio rhai cyfredol, datganiadau athrawiaethol, defodau, seremonïau a fformiwlari, a gall ddarparu ar gyfer neu newid darpariaethau cyfredol o ran materion ffydd a disgyblaeth, ond dim ond trwy weithdrefn bil y gellir gwneud hyn. Mae gweithdrefn bil yn golygu bod yn rhaid i’r cynnig gael tri darlleniad gerbron y Corff Llywodraethol, gan gynnwys cam y pwyllgor, cyn cynnal pleidlais derfynol ym mhob un o urddau’r esgobion, y clerigion a’r lleygion a rhaid cael mwyafrif o ddwy ran o dair ym mhob urdd cyn pasio’r bil. Mae fersiwn gyflymach o’r weithdrefn ar gael os pennir nad yw’r bil sydd i’w ardystio’n ddadleuol. Pan gaiff bil ei ddeddfu, fe’i cyhoeddir yn Ganon yr Eglwys yng Nghymru.

Gall y Corff Llywodraethol ddirprwyo’r pŵer sydd ganddo i wneud rheoliadau i gyrff neu i bwyllgorau eraill o’i aelodau, gan greu ffurf ar is-ddeddfwriaeth ar gyfer yr Eglwys

Nid oes unrhyw erthyglau am y pwnc hwn