Cyrff Cyhoeddus datganoledig

Dyma rai o'r prif gyrff cyhoeddus y mae gan y Cynulliad Cenedlaethol gymhwysedd deddfwriaethol a mae gan Weinidogion Cymru swyddogaethau drostynt.

Cyngor Celfyddydau Cymru

Mae Cyngor Celfyddydau Cymru yn hyrwyddo a datblygu’r celfyddydau yng Nghymru ar ran Llywodraeth Cymru. Mae Llywodraeth Cymru’n darparu grant blynyddol i’r Cyngor er mwyn rhoi cyfle i bobl Cymru brofi a chymryd rhan mewn gweithgareddau celfyddydol.

Yn ogystal â chefnogi a datblygu gweithgareddau celfyddydol o’r radd flaenaf, mae gweithgareddau eraill Cyngor y Celfyddydau’n cynnwys:

  • dosbarthu cyllid y Loteri i’r celfyddydau yng Nghymru
  • darparu cyngor am y celfyddydau
  • codi proffil y celfyddydau yng Nghymru
  • cynhyrchu mwy o arian ar gyfer yr economi celfyddydol
  • datblygu cyfleoedd rhyngwladol ym myd y celfyddydau
  • hyrwyddo perfformiadau ar raddfa fach mewn cymunedau lleol

Archwilydd Cyffredinol Cymru

Yr Archwilydd Cyffredinol yw archwilydd allanol statudol y rhan fwyaf o sector cyhoeddus Cymru. Mae rôl yr Archwilydd Cyffredinol yn cynnwys archwilio sut mae cyrff cyhoeddus yn rheoli ac yn gwario arian cyhoeddus, ac yn sicrhau gwerth am arian wrth gyflawni gwasanaethau cyhoeddus. Mae rhagor o wybodaeth ar gael ar dudalen Archwilio cyhoeddus.

Cyngor Gofal Cymru

Cyngor Gofal Cymru sy'n rheoleiddio'r gweithlu gofal cymdeithasol yng Nghymru. Mae’n gyfrifol am hyrwyddo a sicrhau safonau uchel yn y gweithlu gwasanaethau cymdeithasol a gofal cymdeithasol.

Y tair swyddogaeth graidd yw:

  • rheoleiddio’r gweithlu gofal cymdeithasol trwy osod codau ymddygiad ac ymarfer ar gyfer gweithwyr a chyflogwyr, a thrwy gofrestru ymarferwyr unigol;
  • rheoleiddio’r hyfforddiant gwaith cymdeithasol cymhwysol ac ôl-gymhwysol;
  • cyflwyno agenda datblygu’r gweithlu.

Comisiynydd Plant Cymru

Prif rôl Comisiynydd Plant Cymru yw diogelu a hyrwyddo hawliau a lles plant a phobl ifanc yng Nghymru. Sefydlwyd y Comisiynydd Plant dan Ran V o’r Care Standards Act 2000, a ddiwygiwyd gan Ddeddf Comisiynydd Plant Cymru 2001.

Estyn

Estyn yw swyddfa Prif Arolygydd Ei Mawrhydi dros Addysg a Hyfforddiant yng Nghymru. Mae’n gorff y Goron a sefydlwyd o dan Education (Schools) Act 1992. Mae Estyn yn annibynnol ar Gynulliad Cenedlaethol Cymru ond yn derbyn ei gyllid gan Lywodraeth Cymru o dan adran 104 o’r Government of Wales Act 1998. Mae Estyn yn arolygu ansawdd a safonau darparwyr addysg a hyfforddiant yng Nghymru.

Mae’n arolygu:

  • ysgolion a lleoliadau meithrin a gynhelir gan, neu sy’n cael arian gan awdurdodau lleol;
  • ysgolion cynradd;
  • ysgolion uwchradd;
  • ysgolion arbennig;
  • unedau cyfeirio disgyblion;
  • ysgolion annibynnol;
  • addysg bellach;
  • colegau arbenigol annibynnol;
  • dysgu oedolion yn y gymuned;
  • gwasanaethau addysg awdurdodau lleol ar gyfer plant a phobl ifanc;
  • addysg a hyfforddiant athrawon;
  • Cymraeg i oedolion;
  • dysgu yn y gwaith; a
  • dysgu yn y sector cyfiawnder.

Cyngor Cyllido Addysg Uwch Cymru

Nod Cyngor Cyllido Addysg Uwch Cymru yw datblygu a chynnal addysg uwch o fri ryngwladol yng Nghymru er lles unigolion, y gymdeithas a’r economi. Ei nod yw defnyddio adnoddau gan Lywodraeth Cymru ac eraill i sicrhau dysgu ac ymchwil addysg uwch o’r radd flaenaf, a gwneud y mwyaf o gyfraniad addysg uwch i ddiwylliant, cymdeithas ac economi Cymru a sicrhau hyfforddiant achrededig o’r safon uchaf i athrawon.

Comisiwn Ffiniau a Democratiaeth Leol Cymru 

Rôl y Comisiwn Ffiniau a Democratiaeth Leol yw adolygu’r holl ardaloedd llywodraeth leol yng Nghymru, a’r trefniadau etholaethol ar gyfer y prif ardaloedd, a chyflwyno’r cynigion hynny i Lywodraeth Cymru fel y bernir sy’n ddymunol er budd llywodraeth leol effeithiol a chyfleus.

Amgueddfa Cymru

Mae Amgueddfa Cymru'n gyfrifol am gadw, cyflwyno a hyrwyddo diwylliant Cymru.
Corff a Noddir gan Lywodraeth Cymru (CNLC) yw Amgueddfa Cymru, ac mae CyMAL: Amgueddfeydd Archifau a Llyfrgelloedd Cymru yn gyfrifol am y polisi a'r gwaith beunyddiol sy'n ymwneud â'r Amgueddfa. Cafodd Amgueddfa Cymru ei sefydlu drwy Siarter Frenhinol yn 1907 ac mae ganddi saith safle:

  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd
  • Sain Ffagan: Amgueddfa Werin Cymru
  • Amgueddfa Lechi Cymru, Llanberis
  • Big Pit: Amgueddfa Lofaol Cymru, Blaenafon
  • Amgueddfa Wlân Cymru, Dre-fach Felindre, Sir Gaerfyrddin
  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru, Caerllion
  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau, Abertawe

Cyfoeth Naturiol Cymru

Cafodd Cyfoeth Naturiol Cymru (neu ‘CNC’) ei greu yn 2013 i gyfuno’r gwaith o reoli adnoddau naturiol ac amgylchedd Cymru, gan ddisodli Cyngor Cefn Gwlad Cymru, Asiantaeth yr Amgylchedd Cymru a Chomisiwn Coedwigaeth Cymru. Ei ddiben yw sicrhau bod adnoddau naturiol Cymru’n cael eu cynnal, eu gwella a’u defnyddio’n gynaliadwy, nawr ac yn y dyfodol. Mae ei gylch gwaith yn cynnwys cyfrifoldeb am dros 40 o gyfundrefnau rheoleiddio gwahanol mewn meysydd fel diwydiant, gwastraff, trwyddedu morol ac adnoddau dŵr.

Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru 

Mae Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru yn sicrhau bod buddiannau pobl 60 oed a throsodd yng Nghymru yn cael eu diogelu a’u hyrwyddo, ac mae’n gyfrwng gwybodaeth, eirioli a chymorth i’r bobl hyn hynny a’u cynrychiolwyr. Mae rôl a phwerau statudol y Comisiynydd wedi’u nodi yn Neddf Comisiynydd Pobl Hŷn (Cymru) 2006 a Rheoliadau Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru 2007.


Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru

Sefydlwyd Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru gan Ddeddf Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus (Cymru) 2005. Mae’r Ombwdsmon yn ymchwilio i gwynion gan aelodau’r cyhoedd am achosion honedig o gamweinyddu a methiant gwasanaeth gan gyrff sydd wedi’u rhestru yn Atodlen 3 i’r Deddf. Maen nhw’n cynnwys Llywodraeth Cymru, awdurdodau lleol, byrddau iechyd lleol a chomisiynwyr troseddu.

Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru

Mae’r Comisiwn yn ymchwilio i amgylchedd hanesyddol Cymru ac yn ceisio sicrhau bod treftadaeth archaeolegol, adeiledig a morwrol gyfoethog Cymru yn cael ei chofnodi’n awdurdodol a’i deall i’r dim. Mae’n gyfrifol am gadw Cofnodion Henebion Cenedlaethol Cymru a darparu mynediad ar-lein i’r cofnodion drwy’r gronfa ddata ar-lein, ‘Coflein’.

Chwaraeon Cymru

Sefydliad cenedlaethol sy’n gyfrifol am ddatblygu a hyrwyddo chwaraeon a ffyrdd heini o fyw yw Chwaraeon Cymru. Mae’n gorff a noddir gan Lywodraeth Cymru. Ei weledigaeth yw 'uno cenedl sy’n caru’r campau, lle mae pob plentyn yn gwirioni ar chwaraeon am oes a Chymru’n genedl o bencampwyr'. Mae hefyd yn gyfrifol am ddosbarthu cronfeydd y Loteri i chwaraeon elite a llawr gwlad yng Nghymru.

Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Mae’r Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth yn casglu a gwarchod deunyddiau sy’n ymwneud â Chymru a’r gwledydd Celtaidd eraill. Mae’n rhan bwysig o fywyd diwylliannol ac addysgol Cymru.
Cafodd y Llyfrgell ei sefydlu trwy Siarter Frenhinol ym 1907. Ei phrif swyddogaethau yw:

  • casglu a gwarchod cofnod deallusol Cymru, mewn sawl cyfrwng gwahanol yn ogystal â chasgliad helaeth o ddeunydd print a gyhoeddwyd yn bennaf drwy ei statws fel llyfrgell ‘hawlfraint’ adneuo cyfreithiol
  • rhoi mynediad i amrywiaeth eang o bobl i’r ddysg a’r wybodaeth hon.


Comisiynydd y Gymraeg

Crëwyd swyddfa Comisiynydd y Gymraeg gan Fesur y Gymraeg (Cymru) 2011 i gymryd lle Bwrdd yr Iaith Gymraeg. Trosglwyddwyd rhai o ddyletswyddau’r Bwrdd Iaith i ofal y Comisiynydd a’r gweddill i Weinidogion Cymru.

Mae swyddogaethau’r Comisiynydd yn cynnwys:

  • hybu defnyddio’r Gymraeg;
  • hwyluso defnyddio’r Gymraeg;
  • gweithio tuag at sicrhau nad yw’r Gymraeg yn cael ei thrin yn llai ffafriol na’r Saesneg drwy osod dyletswydd ar rai sefydliadau i gydymffurfio â safonau’n ymwneud â’r Gymraeg;
  • cynnal ymholiadau i faterion sy’n ymwneud â swyddogaethau’r Gymraeg;
  • ymchwilio i ymyrraeth â rhyddid yr unigolyn i ddefnyddio’r Gymraeg.

Nid oes unrhyw erthyglau am y pwnc hwn