Pwerau statudol

Dyma’r prif Ddeddfau sy'n ymwneud â chelfyddyd a diwylliant sy'n rhoi pwerau i Weinidogion Cymru:

Mae gan Weinidogion Cymru bŵer o dan y Government of Wales Act 2006 i wneud unrhyw beth yr ystyriant yn briodol i gefnogi rhai agweddau ar ddiwylliant.

Adran 1

Public Libraries and Museums Act 1964

Mae Deddf 1964 yn gosod dyletswyddau ar Weinidogion Cymru i oruchwylio a hybu gwelliannau i wasanaethau llyfrgelloedd cyhoeddus a ddarperir gan awdurdodau lleol yng Nghymru, ac i sicrhau bod awdurdodau lleol yn cyflawni eu swyddogaethau llyfrgell yn briodol. O dan adran 7 o’r Ddeddf, mae gan awdurdodau lleol yng Nghymru ddyletswydd i ddarparu gwasanaeth llyfrgell cynhwysfawr ac effeithlon ar gyfer pob person sy'n dymuno ei ddefnyddio.

Pan fo Gweinidogion Cymru o'r farn bod awdurdod o bosib yn methu yn ei ddyletswyddau dan y Ddeddf gallant gynnal ymchwiliad lleol. Os bydd Gweinidogion Cymru yn penderfynu wedyn fod yr awdurdod lleol yn methu yn ei ddyletswyddau, gallant roi cyfarwyddiadau i'r awdurdod sy’n ei gwneud yn ofynnol iddo gyflawni ei ddyletswyddau mewn ffordd benodol neu o fewn amser penodol.

 

Adran 2

National Heritage Act 1980

Mae adran 9 o'r National Heritage Act 1980 yn galluogi Gweinidogion Cymru i ddyrannu i sefydliadau yng Nghymru eitemau yr ystyriant yn "ddigyffelyb" oherwydd eu diddordeb cenedlaethol, gwyddonol, hanesyddol neu artistig ac sy'n cael eu derbyn yn lle treth etifeddiant o dan yr Inheritance Tax Act 1984.

Mae adran 16 o’r Ddeddf hefyd yn galluogi Gweinidogion Cymru i indemnio cyrff a phersonau am golled neu ddifrod i unrhyw wrthrychau y mae'r sefydliad neu'r person wedi eu benthyg i rai sefydliadau eraill, gan gynnwys:

  • amgueddfa neu oriel gelf a ariennir yn gyhoeddus sydd â'r diben o warchod casgliadau hanesyddol, artistig neu wyddonol er budd y cyhoedd
  • llyfrgell a ariennir yn gyhoeddus
  • llyfrgell y mae gwasanaethu anghenion dysgu ac ymchwil mewn prifysgol yn y DU yn brif swyddogaeth iddi
  • yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol
Adran 3

Museums and Galleries Act 1992

Mae'r Ddeddf hon yn gwneud darpariaeth ynghylch trosglwyddiadau i gasgliadau amgueddfeydd, orielau a llyfrgelloedd penodol a rhwng y casgliadau hynny. Mae adran 6 o'r Ddeddf yn darparu y caiff unrhyw gorff a bennir drosglwyddo gwrthrych yn ei gasgliad i gorff penodedig arall, trwy ei werthu, fel rhodd neu trwy ei gyfnewid.

Y cyrff a restrir yn Rhan I Atodlen 5 i'r Ddeddf yw'r rhai a all roi a derbyn gwrthrychau oddi wrth ei gilydd. Y cyrff a restrir yn Rhan II yw'r rhai sydd ond yn gymwys i dderbyn gwrthrych gan gorff yn Rhan I. Mae gan Weinidogion Cymru'r pŵer i ychwanegu Llyfrgell Genedlaethol Cymru ac Amgueddfa Genedlaethol Cymru i Ran I Atodlen 5.

Ar hyn o bryd mae’r ddau gorff yn ymddangos yn Rhan II yn unig.

 

Adran 4

National Lottery etc Act 1993

Y National Lottery etc Act 1993, fel y'i diwygiwyd gan y National Lottery Act 1998 a’r National Lottery Act 2006, sefydlodd y Gronfa Loteri Fawr. Yn gyffredinol, nid yw'r loteri wedi'i ddatganoli. Fodd bynnag, mae gan Weinidogion Cymru rai pwerau mewn perthynas â gwariant datganoledig.

Mae'r Ddeddf yn darparu bod canran benodol o gronfeydd a ddyrennir ar gyfer gwariant ar y celfyddydau a chwaraeon i’w dosbarthu gan Gyngor Celfyddydau Cymru a Chyngor Chwaraeon Cymru. Gall Gweinidogion Cymru ei gwneud yn ofynnol i’r cyrff hynny baratoi ac adolygu cynllun strategol ar gyfer dosbarthu’r arian. Gallant hefyd roi cyfarwyddiadau ynghylch y materion sydd i'w hystyried wrth wneud penderfyniadau ynghylch dosbarthu’r arian.

Yn ogystal, yn sgil diwygiadau yn y National Lottery Act 2006 sefydlwyd pwyllgor i ddosbarthu arian y loteri a oedd wedi’i ddatganoli i Gymru. Gall Gweinidogion Cymru roi cyfarwyddiadau ynghylch rheolaeth a chyfrifon y cronfeydd datganoledig.

Adran 5

Dormant Bank and Building Society Accounts Act 2008

Sefydlodd y Ddeddf gynllun lle y gellir dosbarthu arian sydd mewn cyfrifon segur gyda banc neu gymdeithas adeiladu er lles y gymuned, tra’n diogelu hawl y perchnogion i hawlio eu harian. Yn y bôn, mae cyfrif yn cael ei drin fel un segur os nad yw wedi cael ei ddefnyddio ers pymtheng mlynedd.

Mae Rhan 1 y Ddeddf yn delio â chau cyfrifon segur mewn banc neu gymdeithas adeiladu, a throsglwyddo’r arian i gronfa arbennig a elwir yn "gronfa hawlio nôl". Mae Rhan 2 yn ymwneud â Chronfa’r Loteri Fawr yn dosbarthu’r arian.

Yn adran 16 o’r Ddeddf ceir darpariaeth y gall arian o gyfrifon segur gael ei ddosbarthu at ddibenion cymdeithasol ac amgylcheddol.  Fodd bynnag, mae adran 19 yn rhoi'r pŵer i Weinidogion Cymru gyfyngu ar y dibenion penodol a’r math o berson y gall arian cyfrifon segur a ddyrennir i Gymru gael ei ddosbarthu iddo.  Mae Gorchymyn Deddf Cyfrifon Banc a Chymdeithasau Adeiladu Segur 2008 (Cyfyngiadau Rhagnodedig) (Cymru) 2010 yn darparu bod yn rhaid i arian gael ei ddosbarthu yn unig at ddibenion amgylcheddol neu am wasanaethau, cyfleusterau neu gyfleoedd ar gyfer y rhai o dan 26.

Adran 6

Government of Wales Act 2006

Mae adran 61 o Ddeddf 2006 yn rhoi pŵer i Weinidogion Cymru wneud unrhyw beth yr ystyriant yn briodol i gefnogi:

  • gweddillion archaeolegol yng Nghymru,
  • henebion yng Nghymru,
  • adeiladau a lleoedd o ddiddordeb hanesyddol neu bensaernïol yng Nghymru,
  • llongddrylliadau hanesyddol yng Nghymru,
  • celf a chrefft sy'n ymwneud â Chymru,
  • amgueddfeydd ac orielau yng Nghymru,
  • llyfrgelloedd yng Nghymru,
  • archifau a chofnodion hanesyddol sy’n ymwneud â Chymru,
  • gweithgareddau diwylliannol a phrosiectau sy’n ymwneud â Chymru,
  • chwaraeon a gweithgareddau hamdden sy’n ymwneud â Chymru, a’r
  • iaith Gymraeg.

Nid oes unrhyw erthyglau am y pwnc hwn