Cymwysterau

Mae Gweinidogion Cymru wedi cynnig y dylai'r gyfraith yn y maes hwn gael ei diwygio (gweler isod).

Mae’r cyfrifoldeb dros reoleiddio 'cymwysterau perthnasol' a pharhau i arolygu pob agwedd ar gymwysterau o'r fath yn nwylo Gweinidogion Cymru o dan Ran 5 o'r Education Act 1997 (EA 1997).  Mae gan Weinidogion Cymru swyddogaethau cysylltiedig eraill mewn perthynas â chymwysterau ac arholiadau ac asesiadau ysgolion o dan Ran 5.  Rhaid cyflawni eu swyddogaethau o dan Ran 5 er mwyn hyrwyddo addysg a hyfforddiant yng Nghymru a gyda golwg ar hyrwyddo ansawdd a chydlyniad mewn addysg a hyfforddiant (adran 28 o EA 1997).

Mae cymwysterau perthnasol yn gymwysterau academaidd neu alwedigaethol a ddyfernir neu a ddilysir yng Nghymru, ac eithrio cymwysterau addysg uwch (gradd sylfaen, gradd gyntaf neu radd ar lefel uwch). Mae cymhwyster yn cael ei ddyfarnu neu ei ddilysu yng Nghymru os oes, neu os yw’n rhesymol i ddisgwyl y bydd, unigolion sy'n ceisio ennill y cymhwyster sydd, neu os yw’n rhesymol i ddisgwyl y byddant, yn cael eu hasesu at y dibenion hynny yn gyfan gwbl neu'n bennaf yng Nghymru.

Mae Gweinidogion Cymru yn rheoleiddio'r cyrff sy'n dyfarnu neu'n dilysu cymwysterau perthnasol ('cyrff dyfarnu'). Maent yn pennu gofynion i gyrff dyfarnu gydymffurfio â hwynt, a gofynion ar gyfer y cymwysterau perthnasol y maent yn eu dyfarnu neu’u dilysu. Gwneir hyn yn y ffyrdd canlynol:

  • Cydnabyddiaeth
    Mae Gweinidogion Cymru yn pennu meini prawf ar gyfer cydnabod cyrff dyfarnu, ac mae'n rhaid cydnabod (mewn perthynas â chymhwyster perthnasol neu ddisgrifiad o gymhwyster perthnasol penodedig) unrhyw gorff dyfarnu sy'n gwneud cais i gael ei gydnabod ac sy'n bodloni'r meini prawf (adran 30 (1)(d) ac (e) o EA 1997);
  • Achrediad
    Gall Gweinidogion Cymru benderfynu bod cymhwyster perthnasol neu ddisgrifiad o gymhwyster perthnasol penodedig i fod yn ddarostyngedig i ofyniad i achredu (adran 30(1)(f) o EA 1997);
    Mae Gweinidogion Cymru’n pennu meini prawf ar gyfer achredu’r fath gymwysterau (adran 30(1)(g) o EA 1997); ac
    Mae Gweinidogion Cymru yn achredu unrhyw gymwysterau o'r fath a gyflwynir i'w hachredu gan gorff a gydnabyddir mewn perthynas â’r cymhwyster, ar yr amod ei fod yn bodloni’r meini prawf ar gyfer achredu (adran 30(1) (h) o EA  1997).

Os yw’n cael ei gydnabod, bydd corff dyfarnu yn ddarostyngedig i amodau parhaus yn ymwneud â chydnabyddiaeth. Yn yr un modd, gall achrediad cymhwyster fod yn ddarostyngedig i amodau parhaus.  Mae gan Weinidogion Cymru amryw o bwerau o dan adrannau 32A i 32BC o EA 1997 i orfodi amodau cydnabyddiaeth neu achrediad.  Mae'r adrannau hynny’n cynnwys manylion pellach ynghylch sut  gall Gweinidogion Cymru arfer eu pwerau a sut y gellir gorfodi a herio’r pwerau hynny.  Mae'r pwerau’n cynnwys y canlynol:

  • cyhoeddi cyfarwyddyd i gorff dyfarnu cydnabyddedig os yw'n ymddangos bod y corff wedi methu neu'n debygol o fethu â chydymffurfio ag amod; byddai hyn yn ei gwneud yn ofynnol i'r corff gymryd, neu beidio â chymryd, camau penodedig gyda golwg ar sicrhau cydymffurfiaeth â'r amod (adran 32A);
  • gosod cosb ariannol ar gorff dyfarnu cydnabyddedig os yw'n ymddangos bod y corff wedi methu â chydymffurfio ag amod. Ni all fod yn fwy na 10% o drosiant y corff (adrannau 32AA - 32AD);
  • cymryd cydnabyddiaeth oddi ar gorff dyfarnu cydnabyddedig am fethu â chydymffurfio ag amod (adran 32B).

Nid oes unrhyw ofyniad cyfreithiol i gorff dyfarnu gael ei gydnabod gan Weinidogion Cymru, nac i’w gymwysterau gael eu hachredu gan Weinidogion Cymru.  Yn hyn o beth, mae'r rheoleiddio gan Weinidogion Cymru yn wirfoddol.  Fodd bynnag, os yw corff yn cael ei gydnabod, un canlyniad allweddol yw y gall ei gymwysterau achrededig gael eu dyfarnu i ddysgwyr ar gyrsiau addysg neu hyfforddiant ar gyfer pobl ifanc dan 19 oed a ariennir yn gyhoeddus.  Mae hyn oherwydd yr hyn a geir yn adrannau 96-102 o'r Learning and Skills Act 2000, sef y gall cyrsiau addysg neu hyfforddiant i bobl ifanc o dan 19 mlwydd oed sy'n arwain at gymwysterau ond gael eu hariannu’n gyhoeddus (h.y. eu darparu gan ysgolion a gynhelir, eu hariannu gan awdurdodau lleol neu Weinidogion Cymru ) os yw'r cymhwyster wedi cael ei gymeradwyo.  Un ffordd y gall cymhwyster gael ei gymeradwyo ar gyfer cyllid yw os yw wedi’i ddyfarnu neu ei ddilysu gan gorff a gydnabyddir gan Weinidogion Cymru ac (os oes gofyn iddo fod wedi’i achredu), ei fod wedi’i achredu.

Newidiadau arfaethedig i'r gyfraith

Mae'r gyfraith yn y maes hwn yn cael ei newid ar hyn o bryd. Pasiwyd Fil Cymwysterau (Cymru) gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru ac mae'n aros am Gydsyniad Brenhinol.

Diben y Bil yw:

  • sefydlu corff hyd braich annibynnol ar gyfer rheoleiddio cymwysterau yng Nghymru ('Cymwysterau Cymru');
  • gwneud newidiadau i'r broses cydnabyddiaeth ac achredu.

Am ragor o wybodaeth am y Bil hwn gweler:

http://gov.wales/legislation/programme/assemblybills/qualifications-wales/?lang=cy

http://www.senedd.cynulliad.cymru/mgIssueHistoryHome.aspx?IId=11777

 

Nid oes unrhyw erthyglau am y pwnc hwn