Beth sydd wedi ei ddatganoli?

Mae gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru bŵer i basio deddfau mewn perthynas â lles cymdeithasol gan gynnwys gwasanaethau cymdeithasol. Gweler paragraff 15 Rhan 1  Atodlen 7 i'r Government of Wales Act 2006, ond noder bod yna rai eithriadau i gymhwysedd deddfwriaethol y Cynulliad Cenedlaethol. Y pynciau sydd wedi’u heithrio yw: cynnal plant, cronfeydd ymddiriedolaeth plant, credydau treth, budd-dal plant a lwfans gwarcheidwad, nawdd cymdeithasol, cronfeydd byw'n annibynnol, Motability, mabwysiadu rhwng gwledydd, Comisiynydd Plant y DU a chyfraith ac achosion teulu. Deddf gyntaf y Cynulliad Cenedlaethol yn y maes hwn yw'r Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014.

Rhwng 2007 a 2011, gallai'r Cynulliad Cenedlaethol ddeddfu drwy basio Mesurau, lle’r oedd y pŵer penodol i ddeddfu ar bwnc wedi ei roi trwy Orchymyn yn y Cyfrin Gyngor o dan y Government of Wales Act 2006 (a elwir yn orchmynion cymhwysedd deddfwriaethol neu GCD). Gwnaed nifer o Orchmynion Cymhwysedd Deddfwriaethol a Mesurau yn ymwneud â gofal cymdeithasol.

Pan ddaeth y Government of Wales Act 1998 i rym ar 1 Gorffennaf 1999, trosglwyddwyd y pŵer i wneud rheoliadau a phwerau eraill yr Ysgrifennydd Gwladol o dan y prif statudau sy'n ymwneud â gwasanaethau cymdeithasol i Gynulliad Cenedlaethol Cymru. Wrth i’r Government of Wales Act 2006 ddod i rym, trosglwyddwyd y rhan fwyaf o'r pwerau ymlaen i Weinidogion Cymru. Gyda Weinidogion Cymru mae’r pŵer i wneud is-ddeddfwriaeth newydd a phŵer i ddiwygio is-ddeddfwriaeth sy'n bodoli eisoes o dan y statudau hynny.

Dylid darllen y statudau gofal cymdeithasol a ddeddfwyd gan Senedd y DU cyn i’r Government of Wales Act 2006 gychwyn ym mis Mai 2007 a sydd yn dal i fod mewn grym mewn perthynas â Chymru yn ofalus yn sgil y ffordd y datganolwyd swyddogaethau llywodraeth ganolog y DU i Gymru. Bellach bydd y rhan fwyaf o gyfeiriadau at 'yr Ysgrifennydd Gwladol', ond nid pob un, yn golygu 'Gweinidogion Cymru' mewn perthynas â Chymru o ganlyniad i orchmynion trosglwyddo swyddogaethau a wnaed o dan y Government of Wales Act 1998 a’r swyddogaethau pellach a drosglwyddwyd gan Atodlen 11 i'r Government of Wales Act 2006. Yn ogystal, lle rhoddwyd swyddogaethau yn benodol i’r Cynulliad Cenedlaethol yn Neddfau Senedd y DU rhwng 1999 a 2007, dylai'r darpariaethau sy'n rhoi'r swyddogaethau hynny gael eu darllen fel pe baent yn cyfeirio at 'Weinidogion Cymru' yn rhinwedd trosglwyddo swyddogaethau’r Cynulliad Cenedlaethol gan Atodlen 11 i'r Government of Wales Act 2006.

Yn ogystal, datganolwyd y swyddogaeth o ddarparu gwasanaeth cyngor lles i lysoedd teulu i Gymru yn y Children Act 2004. Gwasanaeth Cynghori a Chynorthwyo Llys i Blant a Theuluoedd (CAFCASS) Cymru, cangen o Lywodraeth Cymru, sy’n cyflawni’r swyddogaeth hon yng Nghymru. Mae'r gyfraith sy'n rheoli sut mae gweithredu'r swyddogaethau o ddarparu cyngor lles a darparu cynrychiolaeth i blant yn y llysoedd teulu wedi’i chynnwys yn statudau cyfraith teulu a rheolau llysoedd Cymru a Lloegr. Y prif statudau cyfraith teulu yw’r Children Act 1989 a’r Adoption and Children Act 2002.

Nid oes unrhyw erthyglau am y pwnc hwn