Cwnsler Cyffredinol Cymru

Y Cwnsler Cyffredinol yw Swyddog y Gyfraith Llywodraeth Cymru, sef prif gynghorydd cyfreithiol a chynrychiolydd y Llywodraeth yn y llysoedd. Mae’r Cwnsler Cyffredinol yn gweithio hefyd i gynnal trefn y gyfraith. Mae gan y rôl nifer o swyddogaethau statudol penodol pwysig, a bydd rhai’n cael eu hymarfer yn annibynnol ar Lywodraeth Cymru ac er budd y cyhoedd.

Penodir y Cwnsler Cyffredinol gan Ei Mawrhydi ar argymhelliad Prif Weinidog Cymru, gweler adran 49 y Government of Wales Act 2006, sydd hefyd yn ei gwneud yn ofynnol i Gynulliad Cenedlaethol Cymru gytuno ag argymhelliad y Prif Weinidog i benodi neu gael gwared ar y Cwnsler Cyffredinol).

Mae’r Cwnsler Cyffredinol yn aelod o Lywodraeth Cymru a gall mynychu cyfarfodydd y Cabinet ar wahoddiad y Prif Weinidog. Er nad yw’n Weinidog, mae’r Cwnsler Cyffredinol yn cael ei rwymo gan y Cod Gweinidogol sy’n gwneud darpariaeth benodol mewn perthynas â’r rôl.

Cyfrifoldebau statudol y Cwnsler Cyffredinol

Mae’r rhan fwyaf o swyddogaethau statudol y Cwnsler Cyffredinol yn y Government of Wales Act 2006 (GOWA 2006). Maent yn nodi y gall y Cwnsler Cyffredinol:

  • gyflwyno sylwadau ar unrhyw fater sy’n effeithio ar Gymru (gweler adran 62 o GOWA 2006);
  • cyflwyno, amddiffyn neu ymddangos mewn achosion cyfreithiol, yn enw’r Cwnsler Cyffredinol, os yw’r Cwnsler Cyffredinol yn credu ei bod yn briodol gwneud hynny i hyrwyddo neu ddiogelu budd y cyhoedd (gweler adran 67 o GOWA 2006); gweithredir y swyddogaeth hon yn annibynnol ar y llywodraeth;
  • cyfeirio darpariaeth mewn Bil Cynulliad (gan gynnwys Bil Llywodraeth Cymru) i’r Goruchaf Lys am ddyfarniad ar a yw o fewn cymhwysedd deddfwriaethol y Cynulliad (gweler adran 112 o GOWA 2006); gall y Cwnsler Cyffredinol ymateb hefyd lle gwneir unrhyw gyfeiriad o’r fath gan Swyddog arall y Gyfraith (eto, yn annibynnol ar Lywodraeth Cymru);
  • ei gwneud yn ofynnol i gyfeirio ‘materion datganoli’ (‘devolution issues’) (fel y’u diffinnir gan baragraff 1 Atodlen 9 i GOWA 2006) at y Goruchaf Lys am benderfyniad (gweler Atodlen 9 i GOWA 2006);
  • cyflwyno Bil i’r Cynulliad (gweler adran 110 o GOWA 2006)

Mae’r Cwnsler Cyffredinol yn atebol i’r Cynulliad Cenedlaethol am ymarfer ei swyddogaethau statudol annibynnol. Mae’n ateb cwestiynau yn y Cynulliad unwaith bob pedair wythnos.

Cyfrifoldebau eraill

Mae gan y Cwnsler Cyffredinol nifer o gyfrifoldebau eraill, gan gynnwys:

  • darparu cyngor cyfreithiol i Lywodraeth Cymru a’i chynrychioli mewn achosion cyfreithiol;
  • cynnal cyfarfodydd a thrafodaethau gyda Swyddogion y Gyfraith eraill;
  • cynnal cyfarfodydd a thrafodaethau gyda’r farnwriaeth, aelodau’r proffesiwn cyfreithiol ac eraill sy’n cyfrannu at weinyddu cyfiawnder;
  • ymateb i gynigion neu ymgynghoriadau sy’n effeithio ar faterion cyfreithiol yng Nghymru, gan gynnwys rhai Comisiwn y Gyfraith a Llywodraeth y DU;
  • gweithio i wella hygyrchedd deddfwriaeth ddatganoledig yng Nghymru i’r proffesiwn cyfreithiol a’r cyhoedd, gan gynnwys ystyried cydgrynhoi deddfwriaeth gyfredol yn y dyfodol;
  • cymeradwyo deddfwriaeth ôl-weithredol arfaethedig a rhoi Deddfau’r Cynulliad ar waith yn gynnar - hynny yw, darpariaethau sy’n dod i rym lai na deufis ar ôl Cydsyniad Brenhinol.

Gall y Cwnsler Cyffredinol gyfrannu hefyd at ddatblygu polisi Llywodraeth Cymru ar faterion cyfreithiol.

Nid oes unrhyw erthyglau am y pwnc hwn