Y tensiwn rhwng goruchafiaeth cyfraith yr UE a sofraniaeth barhaus senedd San Steffan

Mae adran 2(1) o’r European Communities Act 1972 yn dweud y dylai cyfreithiau’r UE gael effaith gyfreithiol yn y DU. Law yn llaw ag adran 2(4), mae hyn yn golygu bod dyletswydd ar Senedd y DU i beidio â deddfu mewn modd sy’n groes i gyfraith yr UE.

Mae athrawiaeth goruchafiaeth cyfraith yr UE yn golygu mai cyfraith yr UE sy’n cael y flaenoriaeth dros ddarpariaeth sy’n gwrthdaro mewn cyfraith genedlaethol (waeth pa gyfraith gafodd ei phasio’n gyntaf).  Felly, yn achos pwysig Simmenthal, dywedodd y Llys:

“…every national court must, in a case within its jurisdiction, apply [Union] law in its entirety and protect rights which the latter confers on individuals and must accordingly set aside any provision of national law which may conflict with it, whether prior or subsequent to the [Union] rule.” (Achos 106/77 Simmenthal II [1978] ECR 629, paragraff 21)

Cadarnhawyd yr egwyddor hon yn llysoedd y DU gan achos R v Secretary of State for Transport, ex parte Factortame (No. 2) [1990] 3 WLR 818 lle barnwyd:

“If the supremacy within the European Community of Community Law over the national law of member states was not always inherent in the EEC Treaty it was certainly well established in the jurisprudence of the Court of Justice long before the United Kingdom joined the Community. Thus, whatever limitation of its sovereignty Parliament accepted when it enacted the European Communities Act 1972 was entirely voluntary. Under the terms of the 1972 Act it has always been clear that it was the duty of a United Kingdom court, when delivering final judgment, to override any rule of national law found to be in conflict with any directly enforceable rule of Community law.”

Mae llysoedd y DU, felly, yn gorfod datgymhwyso cyfraith y DU os yw’n anghyson â chyfraith yr UE.

Yng nghyfraith achosion y mater hwn, un ymresymiad a fabwysiadwyd gan Lys Cyfiawnder Ewrop yw bod Aelod Wladwriaethau, wrth ymuno â’r Undeb Ewropeaidd, wedi trosglwyddo rhai o’u hawliau a’u pwerau sofran i sefydliadau’r UE, gan roi’r gallu i’r sefydliadau hynny greu cyfraith sy’n rhwymo’r unigolion a’r Aelod Wladwriaethau fel ei gilydd.

Mae’n amlwg bod yna densiwn rhwng athrawiaeth goruchafiaeth cyfraith yr UE ar un llaw ac athrawiaeth sofraniaeth Seneddol ar y llaw arall.  Mae rhai sylwebyddion yn ystyried bod Senedd San Steffan i bob pwrpas wedi ildio rhai o’i phwerau sofran i Ewrop ers i’r DU ymuno â’r UE. Yn nhermau cyfansoddiadol, fodd bynnag, mae Senedd y DU yn parhau’n sofran oherwydd gallai ddiddymu adran 2 o’r European Communities Act 1972 pe bai’n dymuno gwneud hynny.

Nod Adran 18 o’r European Union Act 2011 yw rhoi terfyn ar y drafodaeth hon, gan ddatgan fod cyfraith yr EU yn rhan o’r DU dim ond yn rhinwedd Deddf Seneddol.  Mewn geiriau eraill, mae Senedd y DU yn parhau’n sofran a gallai gymryd ei phwerau deddfu yn ôl o’r UE pe bai’n dymuno hynny.

Nid oes unrhyw erthyglau am y pwnc hwn