Rheoliadau Adeiladu yng Nghymru

Nid yw rheoliadau adeiladu (er enghraifft safonau adeiladu ac adeiladwaith) wedi'i gynnwys yn ffurfiol yn rhestr y pynciau datganoledig sydd wedi'u restru yn Rhan 1 o Atodlen 7 i'r Government of Wales Act 2006 (GOWA 2006).

Fodd bynnag mae yna bynciau wedi eu rhestru yn Rhan 1 sydd â'r potensial i fod yn berthnasol i reoli adeiladu; mae'r rhain yn cynnwys:

  • paragraff 2 (Henebion ac adeiladau hanesyddol) - adeiladau a mannau o ddiddordeb hanesyddol;
  • paragraff 6 (Yr amgylchedd) - gwarchod yr amgylchedd;
  • paragraff 18 (Cynllunio gwlad a thref) yn cynnwys adeiladau rhestredig.

Gall y Cynulliad Cenedlaethol basio deddfau am reoliadau adeiladu sy'n berthnasol i'r meysydd pwnc hyn, cyn belled nad yw'r eithriadau ar gymhwysedd deddfwriaethol o Rhannau 1, 2 a 3 o Atodlen 7 i GOWA 2006 ar waith. Yn benodol, nid oes gan y Cynulliad Cenedlaethol gymhwysedd deddfwriaethol i basio deddfau mewn perthynas â  “Energy conservation, apart from the encouragement of energy efficiency otherwise than by prohibition or regulation”.  

Mae adran 1 o'r Building Act 1984 yn cydnabod nad yw cadwraeth ynni a gwarchod yr amgylchedd yr un peth o reidrwydd. Yn y rhestr o ddibenion yn adran 1(1) y gall darpariaeth rheoliadau adeiladau gael ei gwneud ar eu cyfed mae “furthering the conservation of fuel and power” a “furthering the protection or enhancement of the environment” wedi eu rhestru fel dibenion ar wahân.  Gall yr eithriad cadwraeth ynni felly olygu na all y Cynulliad Cenedlaethol wneud darpariaeth ar gyfer rheoliadau adeiladu at bwrpas cadwraeth ynni.

Adran 1

Building Act 1984

Y Building Act 1984 yw'r prif statud sy'n darparu ar gyfer rheoliadau adeiladu yng Nghymru a Lloegr. Dyma ffynhonnell pŵer Gweinidogion Cymru i wneud rheoliadau adeiladu. Gall rheoliadau gael eu gwneud er mwyn:

  • sicrhau iechyd, diogelwch, lles a chyfleustra personau mewn neu o gwmpas adeiladau ac eraill all gael eu heffeithio gan adeiladau neu gan faterion sy'n gysylltiedig ag adeiladau;
  • hyrwyddo cadwraeth tanwydd ac ynni a gwarchod neu wella'r amgylchedd;
  • hwyluso datblygiad cynaliadwy;
  • rhwystro gwastraff, gordreuliant, camddefnydd ne u halogiad dŵr 

Mae'r Ddeddf yn darparu ar gyfer goruchwylio cynlluniau a gwaith gan arolygwyr cymeradwy ac awdurdodau lleol.

Mae'r Ddeddf yn cynnwys darpariaethau hefyd sy'n ymwneud ag adeiladau, yn cynnwys gofynion mewn perthynas â draeniad, safleoedd diffygiol a dymchweliad. Er hynny, mae yna agweddau o reoli adeiladau sydd y tu allan o'i chwmpas.  Er enghraifft, deddfwriaeth tai sy'n rhoddi pwerau ynglyn â thai sy'n anaddas i fyw ynddynt. Mae'r Highways Act 1980 yn cyfyngu adeiladu dros briffyrdd sy'n amddiffyniadwy ar draul y cyhoedd.  

Gall cyflawni newidiadau sylweddol i ddefnydd adeilad ofyn am ganiatâd cynllunio ar ben unrhyw ganiatâd arall sydd ei angen dan y Building Act 1984.   

Adran 2

Prif is-ddeddfwriaeth

Building Regulations 2010 (SI 2010/2214):

• yn diffinio pa fathau o waith sy'n 'waith adeiladu' ac yn gwneud y rhain yn destun rheolaeth;
• yn nodi pa fath o adeiladau sydd wedi eu heithrio rhag rheolaeth;
• yn pennu’r gweithdrefnau hysbysu sydd angen eu dilyn wrth gychwyn, cynnal a chwblhau gwaith adeiladu; ac yn 
• pennu’r gofynion y mae'n rhaid i agweddau unigol dylunio ac adeiladu adeiladau gydymffurfio â nhw.

Mae'r gofynion y mae'n rhaid i waith adeiladu gydymffurfio â nhw fynd i'r afael ag agweddau unigol o ddylunio ac adeiladu adeiladau, yn amrywio o faterion strwythurol, diogelwch tân, draeniad, gwaredu gwastraff, cadwraeth ynni, hylendid, ynysu rhag sŵn, awyru, diogelwch trydanol, mynediad i adeiladau a'r defnydd o adeiladau.

Mae canllawiau ymarferol ar sut i gydymffurfio â rhai o ofynion y Rheoliadau Adeiladu 2010 ar gael mewn cyfres o ddogfennau sydd wedi eu cymeradwyo gan Weinidogion Cymru.

Building (Approved Inspectors etc.) Regulations 2010

Mae adran 47 o’r Building Act 1984 yn dweud y gall y cyfrifoldeb dros archwilio cynlluniau a gwaith adeiladu er mwyn cydymffurfio â rheoliadau adeiladu gael ei roi i arolygydd cymeradwy yn hytrach na’r awdurdod lleol, yn ôl dewis y sawl sy’n bwriadu gwneud y gwaith. Mae’r Building (Approved Inspectors etc.) Regulations 2010 (SI 2010/2215) yn nodi’r gweithdrefnau ar gyfer cymeradwyo arolygwyr.

Mae Rhan 3 o'r Rheoliadau hyn yn cynnwys darpariaethau am oruchwylio gwaith adeiladu gan arolygydd cymeradwy.

Mae Rhan 4 yn ymwneud â gofynion y Building Regulations 2010 mewn perthynas â chynlluniau hunan-ardystio, cyfrifiadau cyfraddau allyrru CO2, tystysgrifau perfformiad ynni, cyfrifiadau defnydd o ddŵr iachusol, profion ynysu rhag sŵn, profi llif aer awyru mecanyddol, profion pwysedd a chomisiynu i waith adeiladu sy'n destun hysbysiad cychwynnol ac sy'n cael ei oruchwylio gan arolygydd cymeradwy.

Mae'r rheoliadau’n cynnwys cymeradwyo cyrff cyhoeddus hefyd, a gofynion gweithdrefnol ac ymgynghorol lle mae cyrff cyhoeddus yn goruchwylio eu gwaith eu hunain yn cynnwys yn arbennig y ffurfiau rhagnodedig, a'r sail i’r awdurdod cyhoeddus wrthod hysbysiad corff cyhoeddus, tystysgrif cynlluniau a thystysgrif derfynol.

Cafodd y Rheoliadau eu gwneud gan yr Ysgrifennydd Gwladol ar sail Cymru a Lloegr. Mae swyddogaeth gwneud y rheoliadau’n ymarferadwy gan Weinidogion Cymru bellach.

Adran 3

Datganoli grym gweithredol

Darparodd The Welsh Ministers (Transfer of Functions) (No 2) Order 2009 (S.I. 2009/3019) bod rhai swyddogaethau dan y Building Act 1984 yn cael eu trosglwyddo oddi wrth yr Ysgrifennydd Gwladol i Weinidogion Cymru. Ehangodd ar y trosglwyddo swyddogaethau blaenorol oedd yn ymarferadwy dan y Building Act 1984 a wnaethpwyd gan y National Assembly for Wales (Transfer of Functions) Order 1999.

Y prif swyddogaeth a drosglwyddwyd oedd y pŵer i wneud rheoliadau adeiladu dan adran 1 o'r Building Act 1984 mewn perthynas â Chymru. 

Ni chafodd swyddogaethau eu trosglwyddo cyn belled â'u bod yn ymarferadwy mewn perthynas ag “excepted energy building” fel y'i diffinnir yn yr Atodlen i'r Gorchymyn hwnnw. 

Dan yr European Communities (Designation) Order 2008 yr Ysgrifennydd Gwladol sydd wedi'i ddynodi at bwrpasau adran 2(2) yr European Communities Act 1972 mewn perthynas â mesurau sy'n ymwneud â'r amgylchedd, ond nid yw Gweinidogion Cymru wedi eu dynodi. Felly mae is-ddeddfwriaeth mewn perthynas â pherfformiad ynni adeiladau o ganlyniad i'r EU Directive on the energy performance of buildings (recast) 2010/31/EU yn cael ei wneud gan yr Ysgrifennydd Gwladol ar sail Cymru a Lloegr.

Nid oes unrhyw erthyglau am y pwnc hwn