Beth sydd wedi ei ddatganoli?

Dan Ran 4 o, ac Atodlen 7 i'r Government of Wales Act 2006 (GOWA 2006), mae gan y Cynulliad Cenedlaethol gymhwysedd deddfwriaethol i wneud Deddfau Cynulliad mewn perthynas ag amryw o bynciau, yn cynnwys:

  • cynllunio gwlad a thref yn cynnwys adeiladau rhestredig, ardaloedd cadwraeth a sylweddau peryglus;
  • safleoedd carafanau;
  • cynllunio gofodol;
  • gweithfeydd mwynau;
  • datblygu trefol;
  • trefi newydd;
  • gwarchod amwynder gweledol.

Mae cyfyngiadau ar gymhwysedd deddfwriaethol wedi'u gosod yn Rhannau 1, 2 a 3 o Atodlen 7 i GOWA 2006 a all fod yn berthnasol i gynllunio gwlad a thref. Yn benodol ni all y Cynulliad Cenedlaethol pasio deddfau mewn perthynas â chaniatâd datblygu dan y Planning Act 2008

Adran 1

Craidd deddfwriaeth sylfaenol sy'n ymwneud â chyfraith cynllunio yng Nghymru

Mae newidiadau i'r gyfraith yn cael eu hystyried ar hyn o bryd gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru. Cafodd Bil Cynllunio (Cymru) ei gyflwyno gan Weinidogion Cymru ar 6 Hydref 2014.

Mae craidd deddfwriaeth sylfaenol sy'n ymwneud â chyfraith cynllunio yng Nghymru i'w weld yn y Deddfau canlynol gan Senedd y DU:

Town and Country Planning Act 1990 (TCPA 1990)

Ers 1 Gorffennaf 1948, yn gyffredinol bu angen caniatâd cynllunio ar gyfer datblygu a newidiadau sylweddol i ddefnydd tir. TCPA 1990 yw'r trydydd cydgrynhoad o ddeddfwriaeth sy'n ymwneud â chaniatâd cynllunio ers y dyddiad hwnnw.

Mae'r TCPA 1990 yn gwneud darpariaethau, ymysg pethau eraill, ar gyfer awdurdodau cynllunio lleol; rheoli gwaith datblygu yn cynnwys apeliadau a "galw i mewn" ceisiadau a wnaed i awdurdodau cynllunio lleol i'w pennu gan Weinidogion Cymru; gorfodi; rheolaethau arbennig mewn perthynas â choed ac arddangos hysbysebion; caffael tir at ddibenion cynllunio; ac mewn perthynas â phriffyrdd.

Planning (Listed Buildings and Conservation Areas) Act 1990

Cydgrynhodd The Planning (Listed Buildings and Conservation Areas) Act 1990 ddarpariaethau yn y Town and Country Planning Act 1971 mewn perthynas ag adeiladau rhestredig ac ardaloedd cadwraeth ac mae'n darparu cod annibynnol ar gyfer gwarchod y dreftadaeth bensaernïol. Mae'n clymu'n agos â'r TCPA 1990 ac mae rhai o'i darpariaethau fel y maent yn ymwneud ag adeiladau rhestredig.

Mae Rhan 1 yn ymwneud â'r broses o restru adeiladau; cael caniatâd adeilad rhestredig; hawliau perchnogion i gael iawndal ac i gyflwyno hysbysiadau pwrcasu; gorfodi rheolaeth adeiladau rhestredig ac atal dirywiad a difrod i adeiladau rhestredig.

Mae'r ddeddfwriaeth yn ei gwneud hi'n drosedd i “execute or cause to be executed any works for the demolition of a listed building or for its alteration or extension in any manner which would affect its character as a building of special architectural or historic interest, unless the works are authorised”. Awdurdodi gwaith yw 'caniatâd adeilad rhestredig'.

Mae Rhan 2 yn ymwneud ag ardaloedd cadwraeth, yn cynnwys eu dynodi a'u heffaith, a rheoli dymchwel a datblygu yn yr ardaloedd hynny.

Mae darpariaethau ar gyfer ceisiadau, apeliadau a galw i mewn, yn debyg i'r rhai yn y TCPA 1990.

Planning (Hazardous Substances) Act 1990

Mae'r Planning (Hazardous Substances) Act 1990 yn darparu bod presenoldeb unrhyw sylweddau peryglus ar, dros neu o dan dir, a hynny'n uwch na meintiau rheoledig, yn ei gwneud yn ofynnol i gael caniatâd gan yr awdurdod sylweddau peryglus perthnasol. Mae'r drefn ar wahân ar gyfer rheoli sylweddau peryglus yn seiliedig ar weithdrefnau cynllunio sydd yn TCPA 1990 a chaiff ei gweinyddu gan awdurdodau cynllunio lleol.

Mae darpariaethau ar gyfer ceisiadau, apeliadau a galw i mewn, yn debyg i'r rhai yn y TCPA 1990.

Planning and Compulsory Purchase Act 2004

Torrodd y Planning and Compulsory Purchase Act 2004 dir newydd drwy gynnwys Rhan sy'n berthnasol i Gymru yn unig. Mae Rhan 6 yn darparu ar gyfer Cynllun Gofodol Cymru a chynlluniau datblygu lleol ac mae'n sail i'r hyn a ddisgrifir fel y system sy'n dilyn y cynllun yng Nghymru. Nid yw mewn grym yn llawn mewn perthynas â Chymru.

Planning Act 2008

Mae'r Planning Act 2008 yn ymwneud yn bennaf â chaniatâd datblygu ar gyfer prosiectau isadeiledd sy'n arwyddocaol yn genedlaethol ac mae ganddi gymhwysiad mwy cyfyngedig yng Nghymru o'i gymharu â Lloegr. Mae hefyd yn gwneud darpariaeth ar gyfer yr ardoll seilwaith cymunedol sy'n berthnasol yng Nghymru ac yn Lloegr.  Yr Ysgrifennydd Gwladol sy'n ymarfer swyddogaethau mewn perthynas â'r ardoll seilwaith cymunedol.

Mae gan Weinidogion Cymru y grym i wneud darpariaeth mewn perthynas â Chymru yn gyfwerth â gwahanol ddarpariaethau i Loegr yn unig. Mae hyn yn ymarferadwy drwy orchymyn.

Adran 2

Prif is-ddeddfwriaeth

Yn ogystal â'r ddeddfwriaeth sylfaenol s'yn ymdrin â chynllunio mae is-ddeddfwriaeth helaeth wedi'i gwneud dan y Deddfau hynny. Cyn datganoli grym i'r Cynulliad Cenedlaethol ym 1999, roedd llawer o'r is-ddeddfwriaeth hon yn cael ei gwneud ar sail Cymru a Lloegr. Mae rhai o'r offerynnau cyn-datganoli hyn mewn grym o hyd.

Mae'r Deddfau Cynllunio'n darparu ar gyfer cynnwys materion amrywiol neu ddarparu ar eu cyfer mewn gorchmynion datblygu.

Dyma'r prif orchmynion datblygu at ddibenion y TCPA 1990:

The Town and Country Planning (Use Classes) Order 1987 (SI 1987/764)

Mae'r Town and Country Planning (Use Classes) Order 1987 yn pennu nifer o ddosbarthiadau defnyddio tir ar lefel gymharol uchel. Nid oes angen caniatâd cynllunio ar gyfer newid defnydd o fewn yr un dosbarth. Nid yw'r Gorchymyn yn holl-gynhwysol ac nid yw pob defnydd yn dod o fewn dosbarth penodol.  Mae defnydd sy'n cynnwys sylweddau peryglus wedi'i eithrio.

The Town and Country Planning (General Permitted Development) Order 1995 (SI1995/418)

Mae'r Town and Country Planning (General Permitted Development) Order 1995 yn caniatáu cynllunio datblygiadau a ddisgrifir yn benodol. Rhoddir caniatâd ar gyfer y datblygiad a ddisgrifir ym mhob dosbarth yn amodol ar eithriadau ac amodau.

Gorchymyn Cynllunio Gwlad a Thref (Gweithdrefn Rheoli Datblygu) (Cymru) 2012 (SI 2012/801)

Mae Gorchymyn Cynllunio Gwlad a Thref (Gweithdrefn Rheoli Datblygu) (Cymru) 2012 yn pennu’r gweithdrefnau a'r manylion technegol ar gyfer gweinyddu'r system gynllunio, yn cynnwys gwneud a phenderfynu ar geisiadau cynllunio; ymgynghori; apeliadau; gorchmynion datblygu lleol; tystysgrifau defnydd neu ddatblygiad cyfreithlon; a chynnal cofrestri o geisiadau cynllunio.

Adran 3

Datganoli grym gweithredol

Darparodd The Government of Wales Act 1998 ar gyfer trosglwyddo gwahanol swyddogaethau oddi wrth weinidogion llywodraeth y DU i’r Cynulliad Cenedlaethol (fel yr oedd wedi'i gyfansoddi ar y pryd).

Cafodd y rhan fwyaf o swyddogaethau'r TCPA 1990, ond nid y cyfan, eu trosglwyddo gan y National Assembly for Wales (Transfer of Functions) Order 1999 (SI 1999/672). 

Cafodd y swyddogaethau hynny eu trosglwyddo'n ddiweddarach oddi wrth y Cynulliad Cenedlaethol i Weinidogion Cymru gan y Government of Wales Act (GOWA 2006). Gweinidogion Cymru sydd bellach yn ymarfer y mwyafrif o bwerau gweithredol ac is-ddeddfwriaethol mewn perthynas â chynllunio gwlad a thref yng Nghymru.

O ganlyniad i drosglwyddo swyddogaethau, dylai statudau a ddeddfwyd cyn GOWA 2006 ddod i rym (ym mis Mai 2007) gael eu darllen gyda gofal. Bydd cyfeiriadau at yr 'Ysgrifennydd Gwladol' bellach yn golygu 'Gweinidogion Cymru' yn y rhan fwyaf o achosion, ond nid ym mhob un, yn eu cymhwysiad mewn perthynas â Chymru. Lle cafodd swyddogaethau eu trosglwyddo'n benodol i'r Cynulliad Cenedlaethol mewn Deddfau gan Senedd y DU a basiwyd rhwng 1999 a 2007, dylai'r pwerau gael eu hystyried fel rhai sy'n ymarferadwy gan 'Weinidogion Cymru' i raddau helaeth.

Nid oes unrhyw erthyglau am y pwnc hwn