Rheoli llifogydd

Yng Nghymru, mae'r gyfraith yn ymwneud â rheoli llifogydd yn gwbl statudol, ac yn cael ei rheoleiddio'n bennaf gan ddeddfwriaeth ddomestig; mae yna ddeddfwriaeth berthnasol o eiddo’r Undeb Ewropeaidd hefyd, gan gynnwys mewn perthynas â rheoli dŵr gwastraff a'r diwydiant dŵr (gan gynnwys carthffosiaeth a draenio).

1. Mae’r Flood and Water Management Act 2010 yn gwneud darpariaeth ar gyfer cyfundrefn helaeth o reoli llifogydd, gan ganolbwyntio ar atal a pharatoi yn hytrach nag ar ymateb unwaith y bydd llifogydd yn digwydd. Mae Deddf 2010 yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol a rhai cyrff cyhoeddus eraill sydd â chyfrifoldebau amgylcheddol lleol i baratoi strategaethau ar gyfer rheoli perygl llifogydd. Caiff cyfrifoldebau arweiniol o dan Ddeddf 2010 eu rhannu rhwng: awdurdodau llifogydd lleol; Asiantaeth yr Amgylchedd; Gweinidogion; a Phwyllgorau Llifogydd ac Arfordiroedd Rhanbarthol, a sefydlwyd o dan y Ddeddf. Pan fydd llifogydd yn digwydd, defnyddir pwerau a dyletswyddau cyffredinol awdurdodau lleol a'r gwasanaethau brys. Mewn achosion eithafol, gall pwerau o dan reoliadau brys fod ar gael hefyd (gweler: Rheoliadau brys). Mae’r Directive 2007/60 on the assessment and management of flood risks yn creu cyfres gyfochrog o ddyletswyddau sy'n deillio o gyfraith yr Undeb Ewropeaidd, sy'n cael eu trosi gan y Flood Risk Regulations 2009/3042.

Ystyr “Llifogydd”

2. Caiff y cysyniad o "lifogydd" ei ddiffinio at ddibenion cyfraith rheoli llifogydd gan a.1 o’r Flood and Water Management Act 2010. Prif nod y diffiniad yw cynnwys unrhyw beth y gellid ei ddisgrifio’n naturiol fel llifogydd, boed yn cael ei achosi gan law gormodol, argae’n torri neu unrhyw fath arall o ddigwyddiad naturiol neu strwythurol - a.1(2). Mae'r diffiniad yn eithrio dau fater penodol o’r cwestiwn o reoli llifogydd sy'n cael eu gadael i ddeddfwriaeth arall ymdrin â nhw: (a) gorlifiadau carthffosiaeth, a (b) prif bibell y cyflenwad dŵr yn byrstio. Mae’r naill a’r llall yn cael sylw gan y gyfraith sy'n ymwneud â’r diwydiannau dŵr a charthffosiaeth (gweler: Y diwydiant dŵr, Y diwydiant carthffosiaeth).

Ystyr “Perygl”

3. Mae Deddf 2010 yn canolbwyntio ar y cysyniad o reoli’r “perygl” o lifogydd (ac erydu arfordirol - gweler: Erydu arfordirol). Mae Adran 2(1) o'r Ddeddf yn diffinio “perygl” fel: “a risk in respect of an occurrence assessed and expressed (as for insurance and scientific purposes) as a combination of the probability of the occurrence with its potential consequences.” Er, ar yr olwg gyntaf, bod hyn yn gorgymhlethu gair Saesneg syml ag iddo ystyr glir, pwrpas y diffiniad statudol yw addasu ystyr syml perygl mewn perthynas â'r dyletswyddau statudol a osodir gan y Ddeddf, fel wrth lunio strategaethau ar gyfer rheoli llifogydd posibl, y caniateir i awdurdodau cyhoeddus a’i bod yn ofynnol iddynt ystyried canlyniadau llifogydd. Felly, er enghraifft, dyma sy'n rhoi’r cyfiawnhad i awdurdodau lleol asesu ardal fel ardal o berygl isel hyd yn oed os yw llifogydd yn anochel fwy neu lai ar adegau penodol o'r flwyddyn, os yw canlyniadau’r llifogydd sy'n digwydd yn naturiol yn ddibwys o safbwynt bywydau preifat neu fusnes pobl. Mae hyn yn ei dro yn hwyluso’r dasg o dargedu adnoddau - yn unol â chyfarwyddyd y strategaethau a'r cynlluniau sy'n ofynnol gan y Ddeddf - at beryglon llifogydd sy'n peri'r bygythiad mwyaf i fywyd normal.

" Swyddogaeth Rheoli Perygl Llifogydd "

4. Mae Deddf 2010 yn gweithredu i raddau helaeth trwy gyfeirio at swyddogaethau rheoli perygl llifogydd. Diffinnir y term yn a.4. Mae'n cynnwys swyddogaethau o dan Ddeddf 2010 ei hun, ond hefyd swyddogaethau eraill o dan y Deddfau sy’n ymwneud â dŵr neu ddraenio; gall gael ei ymestyn hefyd drwy Orchymyn - a.4(2)(f) – gweler y Flood Risk Management Functions Order 2010/2232.

Strategaeth genedlaethol rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol

5. Mae gan Weinidogion Cymru ddyletswydd i gynnal strategaeth ar gyfer rheoli perygl llifogydd yn Lloegr - Deddf 2010 Act a.8. Nod rhan allweddol o'r strategaeth yw nodi materion gweinyddol megis pa awdurdodau eraill sydd â chyfrifoldeb gwirioneddol neu bosibl am reoli llifogydd; ond mae’n ystyried materion amgylcheddol ehangach hefyd fel effaith debygol newid yn yr hinsawdd. Mae yna ofynion ymgynghori eang yn ymwneud â pharatoi'r strategaeth, gan gynnwys gofyniad i ymgynghori â'r Ysgrifennydd Gwladol. Mae'n ofynnol i awdurdodau cyhoeddus sy'n gyfrifol am reoli perygl llifogydd roi sylw i’r strategaeth wrth arfer eu swyddogaethau - a.12. Gweler Strategaeth Genedlaethol Llywodraeth Cymru Strategaeth Genedlaethol ar gyfer Rheoli Perygl Llifogydd ac Erydu Arfordirol.

Strategaeth awdurdod llifogydd lleol

6. Mae adran 10 o Ddeddf 2010 yn ei gwneud yn ofynnol i bob awdurdod llifogydd lleol arweiniol yng Nghymru gynnal strategaeth ar gyfer rheoli perygl llifogydd lleol. Yr awdurdod llifogydd lleol arweiniol ar gyfer ardal yng Nghymru yw'r cyngor sir neu'r cyngor bwrdeistref sirol ar gyfer yr ardal - a.6. Mae'n ofynnol i awdurdodau cyhoeddus sy'n gyfrifol am reoli perygl llifogydd roi sylw i'r strategaeth wrth arfer eu swyddogaethau - a.12.

Cydweithredu rhwng awdurdodau

7. Mae adran 13 o'r Ddeddf yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdodau penodedig gydweithredu wrth arfer swyddogaethau rheoli perygl llifogydd. Mae gan Gorff Cyfoeth Naturiol Cymru ac awdurdodau llifogydd lleol arweiniol bwerau casglu gwybodaeth at ddibenion rheoli perygl llifogydd - a.14. Mae gan awdurdodau llifogydd lleol ddyletswydd benodol, i bob pwrpas, i gydlynu ymateb i lifogydd gan asiantaethau lleol unwaith y bydd llifogydd yn digwydd (un o'r agweddau lle nad yw Deddf 2010 yn cael ei chyfyngu i hyrwyddo cynllunio) - a.19. Mae gan Weinidogion Cymru bŵer i wneud grantiau mewn perthynas ag arian a wariwyd neu y disgwylir iddo gael ei wario mewn perthynas â llifogydd neu reoli perygl erydu arfordirol yng Nghymru - a.16. Gall Corff Adnoddau Cenedlaethol Cymru “may issue levies to the lead local flood authority for an area in Wales in respect of the Natural Resources Body for Wales' flood and coastal erosion risk management functions in that area” - a.17. Mae’r Flood and Coastal Erosion Risk Management (Levies) (England and Wales) Regulations 2011/696 yn darparu ar gyfer gosod ardollau. Mae'n rhaid i Gorff Adnoddau Naturiol Cymru gyflwyno adroddiad i Weinidogion Cymru ynghylch ei swyddogaethau rheoli perygl llifogydd - a.18. Gall Gweinidogion Cymru roi cyfarwyddiadau ynghylch cydweithio a throsglwyddo swyddogaethau - a.20, ac am ailstrwythuro cyrff mewn perthynas â pherygl llifogydd - a.29.

Cofrestr o strwythurau a nodweddion tyngedfennol mewn llifogydd

8. Mae'n ofynnol i awdurdodau llifogydd lleol arweiniol gadw cofrestr o strwythurau a nodweddion a all gael effaith sylweddol ar berygl llifogydd lleol - a.21. Gall y cyhoedd archwilio’r gofrestr.

Dynodi nodweddion

9. Yn ogystal â chofrestr yr awdurdodau llifogydd lleol arweiniol, mae At.1 i Ddeddf 2010 yn caniatáu i rai awdurdodau ddynodi strwythur neu nodwedd fel rhywbeth sy'n “affects a flood risk”. Yr awdurdodau dynodi yw: Corff Adnoddau Naturiol Cymru; awdurdod llifogydd lleol; cyngor dosbarth (boed yn awdurdod llifogydd lleol arweiniol neu beidio); a bwrdd draenio mewnol. Prif effaith y dynodiad yw “a person may not alter, remove or replace a designated structure or feature without the consent of the responsible authority” - para.5. Caiff y cyfyngiad ei orfodi’n rhannol wrth i ddynodiad fod yn bridiant tir lleol - para.5(2); mae yna droseddau cysylltiedig hefyd - gweler para.11. Mae’r weithdrefn ar gyfer dynodiad i’w gweld yn At.1. I gael canllawiau anstatudol am y system ddynodi gweler: Designation of structures and features for flood and coastal erosion risk management purposes: Information note.

Amddiffynfeydd rhag llifogydd

10. Mae gan y Bwrdd bŵer i gategoreiddio eitemau penodol fel amddiffynfeydd rhag llifogydd, ond ni ellir categoreiddio popeth felly - i weld trafodaeth ar y ffordd briodol o gymhwyso polisïau cyfatebol yn Lloegr ar gyfer categoreiddio gweler R. (on the application of Manchester Ship Canal Co Ltd) v Environment Agency [2013] EWCA Civ 542; [2013] J.P.L. 1406. I weld trafodaeth ar faterion iawndal sy'n ymwneud ag adeiladu cynlluniau newydd i amddiffyn rhag llifogydd gweler Parkhill v Environment Agency [2012] UKUT 23 (LC).

Pwyllgorau llifogydd ac arfordirol rhanbarthol

Mae'n ofynnol i Gorff Adnoddau Naturiol Cymru rannu Cymru'n rhanbarthau a chynnal Pwyllgor Llifogydd ac Arfordirol Rhanbarthol ar gyfer pob rhanbarth. Swyddogaethau ymgynghorol sydd gan y Pwyllgorau’n bennaf - a.23. Mae cyfansoddiad a gweithdrefnau’r Pwyllgorau’n cael eu pennu gan is-ddeddfwriaeth o dan Ddeddf 2010. Gweler y Regional Flood and Coastal Committees (England and Wales) Regulations 2011/695.

Datblygu cynaliadwy

12. Mae yna ddyletswydd drosfwaol i geisio cyfrannu at ddatblygu cynaliadwy wrth arfer swyddogaethau sy'n gysylltiedig â pherygl llifogydd - a.27. Fodd bynnag, nid yw'r Ddeddf yn diffinio datblygu cynaliadwy; ond mae'n rhoi'r pŵer i Weinidogion Cymru gyhoeddi canllawiau am yr hyn y mae'n ei olygu a sut y dylai pobl roi ystyriaeth iddi - a.27(2).

Draenio

13. Mae’n amlwg bod rheoli llifogydd yn cydgysylltu â'r gyfraith ar y diwydiant dŵr ac ar ddraenio: (gweler: Y diwydiant dŵr, Draenio cynaliadwy).

Cyfraith yr Undeb Ewropeaidd ar reoli perygl llifogydd

14. Mae Cyfarwyddeb 2007/60  yn creu cyfres gyfochrog o ddyletswyddau sy'n deillio o gyfraith yr Undeb Ewropeaidd, sy'n cael eu trosi gan y Flood Risk Regulations 2009/3042. Mae terminoleg Rheoliadau 2009 yn defnyddio’r un termau â Deddf 2010, a pharatowyd y naill a’r llall yn gyfochrog i’r union berwyl hwnnw. Yn yr un modd, mae'r dyletswyddau a osodir gan y Rheoliadau o natur debyg ac yn cael eu mynegi gan ddefnyddio termau tebyg, ond maent yn amrywio fel eu bod hefyd yn adlewyrchu terminoleg a gofynion y Gyfarwyddeb. Yn benodol, mae'n ofynnol i Gorff Adnoddau Naturiol Cymru baratoi mapiau ac adroddiadau asesu - rheoliadau 9-12; ac i nodi ardaloedd lle mae perygl o lifogydd – rheoliad 13; ac i baratoi cynlluniau rheoli perygl - rheoliad 25. Mae gan awdurdodau llifogydd lleol arweiniol ddyletswyddau hefyd o dan y Rheoliadau.

15. Mae potensial ar gyfer ansicrwydd ynghylch i ba raddau y mae'r ddwy set o ddyletswyddau, o dan Ddeddf 2010 a Rheoliadau 2009, yn ategu ei gilydd; fodd bynnag, pe baent yn anghyson mewn unrhyw ffordd, yna, wrth gwrs, byddai'r Rheoliadau 2009 (a wneir o dan a.2(2) o’r European Communities Act 1972) yn cael blaenoriaeth, yn unol â darpariaethau Deddf 1972.

16. Mae'n bosibl y gallai dynodi strwythur neu nodwedd fel un tyngedfennol o ran perygl o lifogydd o dan At.1 i Ddeddf 2010 beri angen i ddefnyddio hawliau'r Confensiwn yn ymwneud â defnyddio eiddo.

17. Cychwyn: Ar gyfer cychwyn Deddf 2010 mewn perthynas â Chymru, gweler Gorchymyn Rheoli Llifogydd a Dŵr 2010 (Cychwyn Rhif 1 a Darpariaethau Trosiannol) (Cymru) 2016/79. Mae Erthygl 2 yn pennu 1 Ebrill 2016 ar gyfer cychwyn diwygiadau’r Resevoirs Act 1975 gan gyflwyno fframwaith cyfreithiol newydd sy'n ymwneud â diogelwch cyforgronfeydd dŵr mawr.

Nid oes unrhyw erthyglau am y pwnc hwn