Corfforaethau addysg uwch

Sefydlu corfforaethau

Mae adran 90(1) o'r Further and Higher Education Act 1992 (FHEA 1992) yn diffinio 'corfforaeth addysg uwch' neu 'higher education corporation' fel:

“…a body corporate established under section 121 or 122 of the Education Reform Act 1988….or a body corporate which has become a higher education corporation by virtue of section 122A of that Act”.

Roedd adran 121 o’r Education Reform Act 1988 (ERA 1988) yn gwneud darpariaeth i’r Ysgrifennydd Gwladol nodi, ar ddyddiad penodol, rhestr o sefydliadau addysgol a gynhelir gan awdurdodau addysg lleol i’w hymgorffori fel corfforaethau addysg uwch. Mae’r pŵer hwn o ddiddordeb hanesyddol yn unig bellach, ac mae’r rhan fwyaf o adran 121 wedi’i diddymu.

Mae adran 122 o ERA 1988 yn galluogi Gweinidogion Cymru i sefydlu corfforaeth addysg uwch at ddibenion cynnal sefydliad addysgol a gynhelir gan awdurdod lleol os yw mwy na 55 y cant o fyfyrwyr llawn amser y sefydliad wedi ymrestru ar gyrsiau addysg uwch. Mae’r pŵer hwn wedi darfod i raddau helaeth erbyn hyn hefyd gan nad oes unrhyw sefydliadau yn cael eu cynnal gan awdurdodau lleol.

Gall Gweinidogion Cymru hefyd drosglwyddo sefydliad addysg bellach i’r sector addysg uwch o dan adran 122A o ERA 1988 os yw mwy na 55 y cant o fyfyrwyr llawn amser y sefydliad wedi ymrestru ar gyrsiau addysg uwch.

Felly, o dan y ddeddfwriaeth bresennol, mae’n werth nodi bod Gweinidogion Cymru ond yn gallu creu corfforaethau addysg uwch mewn perthynas â sefydliadau addysgol sydd eisoes yn bodoli, ac nad oes ganddynt y pŵer i greu corfforaeth addysg uwch i gynnal sefydliad addysgol newydd sbon.

Adran 1

Pwerau corfforaethau

Mae pwerau corfforaethau addysg uwch wedi’u nodi yn adran 125 o ERA 1988. Dyma eu prif bwerau:

  • darparu addysg uwch neu addysg bellach;
  • darparu neu gyfranogi mewn addysg uwchradd (ar ôl ymgynghori â’r awdurdodau lleol priodol);
  • cynnal a chyhoeddi gwaith ymchwil. 

Gall corfforaethau addysg uwch hefyd wneud unrhyw beth sy’n angenrheidiol neu’n hwylus yn eu barn nhw mewn perthynas â’u prif bwerau e.e. cyflogi staff, llunio contractau, caffael a gwaredu tir (adran 124(2) o ERA 1988).

Wrth arfer eu pwerau i ddarparu addysg uwchradd neu addysg bellach ar gyfer unigolion o dan 19 oed, mae’n rhaid i sefydliadau addysg uwch gydymffurfio â’r gofynion yn ymwneud â chwricwla newydd a gyflwynir yn adrannau 33A i 33L, 33N a 33O o’r Learning and Skills Act 2000 (gweler adran 33Q o LSA 2000 a Rheoliadau’r Cwricwlwm Lleol mewn Sefydliadau Addysg Uwch (Cymru) 2011 (SI 2011/270).

Adran 2

Llywodraethu

Mae corfforaethau addysg uwch yn cael eu llywodraethu gan eu hofferynnau ac erthyglau llywodraethu. Mae offeryn llywodraethu cychwynnol corfforaeth addysg uwch yn cael ei wneud gan y Cyfrin Gyngor drwy orchymyn. Mae’r gofynion ar gyfer yr erthyglau llywodraethu yn cael eu cyflwyno yn adran 125 o ERA 1988. Yn benodol, gall erthyglau llywodraethu wneud darpariaeth yn ymwneud â’r gweithdrefnau ar gyfer penodi, dyrchafu a diswyddo staff, a derbyn myfyrwyr, eu gwahardd dros dro a’u gwahardd yn barhaol.

Nid oes unrhyw erthyglau am y pwnc hwn