Ymchwil

Mae'r rhan fwyaf o’r arian cyhoeddus a gaiff ei wario ar ymchwil mewn sefydliadau addysg uwch yn cael ei weinyddu gan un o gynghorau ymchwil y DU. Mae cynghorau ymchwil yn cael eu heithrio’n benodol o gymhwysedd deddfwriaethol Cynulliad Cenedlaethol Cymru (gweler paragraff 5 Rhan 1 Atodlen 7 i'r Government of Wales Act 2006). Mae cynghorau ymchwil hefyd yn fater a gadwyd o dan y Scotland Act 1998 a’r Northern Ireland Act 1998.

Mae arian cyhoeddus a gaiff ei wario ar ymchwil yn cael ei weinyddu’n bennaf, felly, ar lefel y DU gyfan gan y cynghorau ymchwil. Mae'r cynghorau ymchwil wedi’u sefydlu drwy Siarter Brenhinol. Mae darpariaethau sy'n ymwneud â rôl a chyllid y cynghorau ymchwil gwyddonol yn y Science and Technology Act 1965 ac mae’r darpariaethau sy'n ymwneud â Chyngor Ymchwil y Celfyddydau a'r Dyniaethau yn Rhan 1 o'r Higher Education Act 2004.

Gall ymchwil mewn sefydliadau addysg uwch yng Nghymru gael ei ariannu’n rhannol hefyd gan Weinidogion Cymru o dan eu pwerau cyllido yn adran 68 o'r Further and Higher Education Act 1992. Mae'r adran hon yn caniatáu i Weinidogion Cymru roi grantiau i Gyngor Cyllido Addysg Uwch Cymru (CCAUC) a fydd yn ei dro yn darparu cyllid i sefydliadau addysg uwch i ariannu ymchwil (ymhlith pethau eraill). Gall amodau y mae Gweinidogion Cymru yn eu hystyried yn briodol fod yn gysylltiedig â’r grantiau a roddir gan Weinidogion Cymru, ond ni all yr amodau hynny:

  • ymwneud â darpariaeth cymorth ariannol gan CCAUC mewn perthynas â gweithgareddau a gyflawnir gan unrhyw sefydliad penodol; na
  • chael eu fframio trwy gyfeirio at gyrsiau astudio neu raglenni ymchwil penodol.

Felly, er y gall cyllid a ddarperir gan Weinidogion Cymru gael ei ddefnyddio ar gyfer ymchwil, ni all Gweinidogion Cymru ddefnyddio eu pwerau cyllido o dan adran 68 o'r Further and Higher Education Act 1992 i ariannu ymchwil benodol yn uniongyrchol. Bwriad hyn yw cadw'r llywodraeth hyd braich oddi wrth y sector addysg uwch ac i gynnal rhyddid academaidd ac annibyniaeth sefydliadau.

Fodd bynnag, mae rhai pwerau cyllido culach y gellir eu defnyddio i alluogi Gweinidogion Cymru i ariannu rhaglenni ymchwil penodol:

  • mae adran 5 o'r Science and Technology Act 1965 yn caniatáu i Weinidogion Cymru ddarparu cymorth ariannol i barhau neu gefnogi ymchwil wyddonol benodol, i rannu canlyniadau ymchwil wyddonol neu i hyrwyddo defnydd ymarferol canlyniadau ymchwil wyddonol, (mae 'ymchwil wyddonol' yn golygu ymchwil a datblygu yn unrhyw un o'r gwyddorau neu ym maes technoleg);
  • mae adran 34(1)(f) o'r Learning and Skills Act 2000 yn caniatáu i Weinidogion Cymru sicrhau y darperir adnoddau ariannol i bobl sy'n ymgymryd neu'n bwriadu ymgymryd ag ymchwil sy'n ymwneud ag addysg neu hyfforddiant;
  • mae adran 14 o'r Education Act 2002 yn caniatáu i Weinidogion Cymru roi, neu wneud trefniadau i roi, cymorth ariannol i unrhyw unigolyn i hyrwyddo ymchwil neu mewn perthynas â’r hyrwyddo hwnnw;
  • mae adran 10 o'r Higher Education Act 2004 yn rhoi pŵer i Weinidogion Cymru, mewn perthynas â Chymru, gynnal neu gefnogi ymchwil yn y celfyddydau a'r dyniaethau, rhannu canlyniadau’r ymchwil honno a hyrwyddo defnydd ymarferol o ganlyniadau ymchwil yn y celfyddydau a'r dyniaethau (o dan yr adran hon gall Gweinidogion Cymru sefydlu cyrff hefyd gyda’r nod o’u cynorthwyo gyda materion sy'n gysylltiedig ag ymchwil yn y celfyddydau a'r dyniaethau).

Nid oes unrhyw erthyglau am y pwnc hwn