Corfforaethau addysg bellach

Sefydlu corfforaethau

Caiff Corfforaethau Addysg Bellach eu sefydlu dan adrannau 15 ac 16 o'r Further and Higher Education Act 1992 (FHEA 1992).

Mae adran 15 yn cynnwys darpariaeth ar gyfer cynnwys rhestr o sefydliadau sy’n darparu addysg bellach a gynhaliwyd gan awdurdodau lleol. Nod  yn hanesyddol ydyw erbyn hyn i raddau helaeth, gan fod sefydliadau bellach wedi’u hariannu’n uniongyrchol gan Weinidogion Cymru.

Mae adran 16 yn caniatáu i Weinidogion Cymru wneud gorchymyn i sefydlu corff corfforaethol er mwyn sefydlu a chynnal sefydliad addysgol yng Nghymru neu gynnal sefydliad addysgol sy’n bodoli eisoes yng Nghymru. Ni all Gweinidogion Cymru wneud gorchymyn o’r fath mewn perthynas â sefydliad addysgol cyfredol heb ganiatâd corff llywodraethu y sefydliad hwnnw. 

Mae adran 16 hefyd yn caniatáu i Weinidogion Cymru wneud gorchymyn i sefydlu corff corfforaethol at ddibenion cynnal sefydliad a gynhelir gan awdurdod lleol sy’n gysylltiedig yn bennaf â darparu addysg llawn amser sy’n addas i ofynion pobl ifanc 16-18 oed.

Gall corfforaethau addysg uwch yng Nghymru, trwy orchymyn Gweinidogion Cymru, gael eu trosglwyddo i’r sector addysg bellach ac felly dod yn gorfforaeth addysg bellach. Mae adran 47 o FHEA 1992 yn darparu ar gyfer hyn.

Adran 1

Pwerau corfforaethau addysg bellach

Mae adrannau 18 ac 19 o FHEA 1992 yn gosod pwerau corfforaethau addysg bellach.

Prif bwerau corfforaethau addysg bellach fel y rhestrir yn adran 18(1) yw:

  • darparu addysg bellach ac uwch
  • cyflenwi nwyddau neu wasanaethau mewn cysylltiad â’u darpariaeth addysg

Hefyd, mae gan gorfforaethau addysg bellach bwerau cyfyngedig dan adran 18 i ddarparu addysg uwchradd, a chyfrannu at hynny, ar ôl ymgynghori â’r awdurdodau addysg priodol.

Mae Adran 19 yn rhestru pwerau atodol corfforaethau addysg bellach, sy’n cynnwys:

  • y pŵer i wneud unrhyw beth sy’n ymddangos yn angenrheidiol neu’n hwylus i gorfforaethau addysg bellach at ddibenion, neu mewn cysylltiad ag, arfer unrhyw un o’i phrif bwerau,
  • y pŵer i gynnal sefydliad addysgol er mwyn cyflawni gweithgareddau a gynhelir yn unol â’i phwerau i ddarparu addysg bellach ac uwch, yn enwedig mewn perthynas ag ymddygiad y sefydliad o safbwynt diben sefydlu’r gorfforaeth,
  • y pŵer i ddarparu cyfleusterau sy’n ymddangos yn angenrheidiol neu’n dderbyniol at ddibenion neu mewn cysylltiad â chyflawni unrhyw weithgareddau a gynhelir wrth arfer ei phrif bwerau.

Mae’r pwerau cyffredinol hyn yn galluogi corfforaethau addysg bellach i godi tâl am ddarparu addysg a hyfforddiant. Fel y nodir uchod, gall fod yn ofynnol i gorfforaethau addysg bellach godi ffioedd neu adennill costau dan yr amodau y cânt eu hariannu gan Weinidogion Cymru.

Adran 2

Llywodraethu

Mae adrannau 20 i 22 o, ac Atodlen 4 i,  FHEA 1992 yn cyflwyno’r darpariaethau sy’n ymwneud â llywodraethu corfforaethau addysg bellach.

Mae adran 20(1) yn nodi bod rhaid i bob corfforaeth addysg bellach gynnwys offeryn sy’n darparu ar gyfer llywodraethu cyfansoddiad y gorfforaeth (offeryn llywodraethu) ac offeryn y mae’n ofynnol i’r gorfforaeth a’r sefydliad lynu ati o safbwynt ei ymddygiad (erthyglau llywodraethu).

Yn unol ag adran 21, yr offeryn cychwynnol ac erthyglau llywodraethu corfforaeth addysg bellach yng Nghymru fydd y rhai a bennir mewn rheoliadau penodol i’r sefydliad, a wnaed gan Weinidogion Cymru, er enghraifft Rheoliadau Corfforaeth Addysg Bellach Coleg Cambria (Llywodraethu) 2013 (OS 2013/375).

Gall corfforaeth addysg bellach ddiwygio neu newid ei hofferynnau ac erthyglau llywodraethu dan adran 22. Rhaid i offerynnau ac erthyglau llywodraethu dilynol gydymffurfio â’r gofynion yn Atodlen 4 i FHEA 1992 ond fel arall gallant gynnwys y darpariaethau hynny y tybir sy’n angenrheidiol neu’n ddymunol.

Mae adran 22A o FHEA 1992 yn darparu bod corfforaethau addysg bellach yn elusennau wedi’u heithrio. Yn unol ag adran 25 o’r Charities Act 2011 a Charities Act 2011 (Principal Regulators of Exempt Charities) Regulations 2013 (SI 2013/1764), Gweinidogion Cymru yw prif reoleiddwyr corfforaethau addysg bellach yng Nghymru a Choleg Catholig Dewi Sant (Mae Coleg Catholig Dewi Sant wedi ei ddynodi dan adran 28 y Further and Higher Education Act 1992. Cafodd corff llywodraethu’r Coleg ei ymgorffori a derbyniodd statws elusennol wedi’i eithrio drwy ddefnyddio’r pwerau sydd yn adran 143(5) Learning and Skills Act 2000).

Mae adrannau 27 i 27B o FHEA 1992 yn cyflwyno’r gweithdrefnau lle gellir diddymu corfforaeth addysg bellach.

Cyflwynwyd llawer o’r darpariaethau uchod i Gymru gan Ddeddf Addysg Bellach ac Uwch (Llywodraethu a Gwybodaeth) (Cymru) 2014, a sicrhaodd mwy o annibyniaeth i gorfforaethau addysg bellach yng Nghymru. Yn arbennig, roedd y Ddeddf honno yn cyflwyno newidiadau i FHEA 1992 fel bod corfforaeth addysg bellach yng Nghymru yn gallu diwygio neu newid ei hofferynnau a’i herthyglau llywodraethu a diddymu ei hun.

Nid oes unrhyw erthyglau am y pwnc hwn