Arolygu addysg bellach

Prif Arolygydd Ei Mawrhydi dros Addysg a Hyfforddiant yng Nghymru (Estyn)

Mae Rhan IV y Learning and Skills Act 2000 (LSA 2000) yn gosod y fframwaith statudol ar gyfer arolygu addysg ôl-16 a hyfforddiant yng Nghymru.

Mae arolygiadau’n cael eu cynnal gan Arolygwyr Ei Mawrhydi dros Addysg a Hyfforddiant yng Nghymru o dan oruchwyliaeth Prif Arolygydd Ei Mawrhydi dros Addysg a Hyfforddiant yng Nghymru ('y Prif Arolygydd').

Penodir y Prif Arolygydd o dan adran 19 yr Education Act 2005 mewn perthynas ag arolygiadau ysgolion. Daw addysg bellach o fewn cylch gwaith y Prif Arolygydd trwy adran 75 O LSA 2000.

Mae rôl y Prif Arolygydd mewn perthynas ag addysg bellach wedi'i nodi yn adrannau 75 i 87 O LSA 2000.

Rhaid i'r Prif Arolygydd arolygu addysg a hyfforddiant o fewn ei gylch gwaith ac  adrodd i Weinidogion Cymru ar:

  • ansawdd yr addysg a’r hyfforddiant,
  • y safon a gyrhaeddir gan y rhai sy'n derbyn addysg a hyfforddiant, ac 
  • a yw'r adnoddau ariannol a roddir i ddarparwyr addysg neu hyfforddiant yn cael eu defnyddio'n effeithlon.

Mae gofyn i'r Prif Arolygydd roi cyngor i Weinidogion Cymru hefyd yn ôl yr angen ar faterion sy’n ymwneud ag addysg a hyfforddiant o fewn cylch gwaith y Prif Arolygydd.

Mae Rheoliadau Arolygu Addysg a Hyfforddiant (Cymru) 2001 (OS 2001/2501) yn pennu bod arolygiadau o sefydliadau unigol i'w cynnal yn y lle cyntaf o fewn y chwe blynedd i sefydlu'r sefydliad. Ym mhob achos arall, mae arolygiadau i’w cynnal o leiaf unwaith o fewn cyfnod o chwe blynedd sy'n dechrau ar 1 Medi 2014 ac yn dod i ben ar 31 Awst 2020, ac o leiaf unwaith o fewn pob cyfnod o chwe blynedd wedi hynny.  Rhaid anfon copi o unrhyw adroddiad ar arolwg o sefydliad penodol at y sefydliad dan sylw a'i gyhoeddi.

O dan adran 83 o LSA 2000, gall Gweinidogion Cymru ofyn hefyd i’r Prif Arolygydd gynnal arolygiadau ar y canlynol:

  • i ba raddau mae math penodol o addysg neu hyfforddiant ar gael mewn ardal benodol yng Nghymru ar gyfer pobl sy'n 15 oed neu'n hŷn ac ansawdd yr addysg neu hyfforddiant
  • y safonau a gyrhaeddir gan y rhai sy'n derbyn yr addysg neu’r hyfforddiant hwnnw, ac
  • a yw'r adnoddau ariannol sydd ar gael i'r rheiny sy'n darparu'r addysg a’r hyfforddiant yn cael eu rheoli'n effeithlon a'u defnyddio mewn ffordd sy'n rhoi gwerth am arian.

Yn ogystal, gall Gweinidogion Cymru roi cyfarwyddyd i'r Prif Arolygydd gynnal arolwg Cymru gyfan, neu arolwg o ardal benodol yng Nghymru, mewn perthynas â pholisi penodol sy'n ymwneud ag addysg neu hyfforddiant ar gyfer personau 16 oed neu'n hŷn. Gallant hefyd roi cyfarwyddyd i’r Prif Arolygydd gynnal astudiaeth gymharol o'r ddarpariaeth a wneir y tu allan i Gymru mewn perthynas â materion penodol sy'n ymwneud â’r fath addysg neu hyfforddiant.

Yn ogystal ag unrhyw gamau mae'n rhaid i'r Prif Arolygydd eu cymryd, mae gan y Prif Arolygydd bŵer hefyd i gynnal arolygiadau a llunio adroddiadau heb fod gofyn iddo wneud hynny. 

Mae gofyn i'r Prif Arolygydd gyflwyno adroddiad blynyddol i Weinidogion Cymru o dan adran 21 yr Education Act 2005. Yn unol ag adran 86 o LSA 2000, mae'n rhaid i’r adroddiad hwn gynnwys cofnod o’r hyn a gyflawnodd y Prif Arolygydd hefyd o ran ei swyddogaethau mewn perthynas ag addysg ôl-16 yng Nghymru.

Hawl mynediad/arolygu

Mae Adran 79 o LSA 2000 yn darparu bod gan y Prif Arolygydd, wrth gynnal arolwg, hawl i gael mynediad i eiddo lle y darperir yr addysg neu'r hyfforddiant sy'n destun arolwg a hawl i archwilio a chymryd copïau o gofnodion. Mae hyn yn cynnwys yr hawl i gael mynediad i unrhyw gyfrifiadur a ddefnyddir mewn cysylltiad â'r cofnodion a’i archwilio. Mae adran 79(5) o LSA 2000 yn ei gwneud yn drosedd i rwystro’r Prif Arolygydd yn fwriadol rhag cyflawni ei swyddogaethau mewn perthynas ag arolwg o dan Ran IV y Ddeddf honno.

Cynlluniau gweithredu

Lle y cynhelir arolwg o sefydliad o dan adran 77 o LSA 2000 ac mae'r Prif Arolygydd yn cyhoeddi adroddiad, rhaid i’r darparwr addysg neu hyfforddiant sy'n destun yr adroddiad baratoi datganiad ysgrifenedig o'r camau y mae'n bwriadu eu cymryd yn sgil yr adroddiad ac o fewn pa gyfnod y cyflawnir y camau hynny.

Lle y cynhelir arolwg ardal o dan adran 83 o LSA 2000 ac mae’r Prif Arolygydd yn cyhoeddi adroddiad, gall Gweinidogion Cymru roi cyfarwyddyd i awdurdod lleol y mae ei ardal yn rhannol neu'n gyfan gwbl o fewn yr ardal a gwmpesir gan yr adroddiad, i baratoi datganiad ysgrifenedigoo'r camau y mae’n bwriadu eu cymryd yn sgil yr adroddiad ac o fewn pa gyfnod y cyflawnir y camau hynny.

Rhaid i unrhyw gynllun gweithredu a gaiff ei lunio gan ddarparwr neu awdurdod lleol gael ei gyhoeddi o fewn 20 diwrnod gwaith i'r dyddiad y mae'r corff dan sylw yn derbyn copi o adroddiad yr arolwg (gweler rheoliad 4 Rheoliadau Arolygu Addysg a Hyfforddiant (Cymru) 2001). Rhaid i gopi gael ei anfon at Weinidogion Cymru, y Prif Arolygydd ac unrhyw gorff sy'n darparu cymorth ariannol mewn perthynas â'r addysg neu'r hyfforddiant a arolygwyd.

Nid oes unrhyw erthyglau am y pwnc hwn