Y Tribiwnlys Eiddo Preswyl dros Gymru

Mae'r Tribiwnlys Eiddo Preswyl dros Gymru yn ymgorffori tri thribiwnlys, pob un â'i swyddogaethau a'i gylch gwaith ei hun: pwyllgorau asesu rhenti, tribiwnlys prisio lesddaliadau a thribiwnlys eiddo preswyl. Llywodraeth Cymru sy'n gyfrifol am ariannu a gweinyddu'r Tribiwnlys ond mae ei aelodau a'i benderfyniadau yn annibynnol oddi ar lywodraeth. Penodir aelodau’r Tribiwnlys sy’n gyfreithwyr gan yr Arglwydd Ganghellor. Penodir aelodau lleyg ac aelodau proffesiynol gan Weinidogion Cymru. Mae rhagor o wybodaeth i’w gweld ar wefan y Tribiwnlys.

Mae cefndir deddfwriaethol y Tribiwnlys a'r modd y rhoddir ei bwerau yn gymhleth. Yn gyffredinol, rhoddir swyddogaethau deddfwriaethol drwy bwyllgor asesu rhenti, tribiwnlys prisio lesddaliadau neu dribiwnlys eiddo preswyl yn ôl y pwnc dan sylw. Fodd bynnag, hyd yn oed pan roddir swyddogaethau i dribiwnlys prisio lesddaliadau neu dribiwnlys eiddo preswyl, yn ymarferol arferir y swyddogaethau hyn gan bwyllgorau asesu rhenti. Mae gan bob pwyllgor a thribiwnlys ei awdurdodaeth, ei ddeddfwriaeth berthnasol, ei hawliau apelio at yr Uwch Dribiwnlys, a’i reolau gweithdrefnol ei hun. Nodir y ddeddfwriaeth berthnasol ar gyfer pob un isod.

Pwyllgorau asesu rhenti

Mae pwyllgorau asesu rhenti yn ymdrin â dadleuon ynghylch rhenti teg a rhent y farchnad. Rhoddir awdurdodaeth i bwyllgorau asesu rhenti drwy'r deddfau canlynol: y Rent Act 1977 (RA 1977), yr Housing Act 1988, a'r Local Government and Housing Act 1989 (nid yw hon yn rhestr gyflawn). 

Sefydlir pwyllgorau asesu rhenti o dan adran 65 o, ac Atodlen 10 i, RA 1977.

Mae adran 65A o RA 1977 yn darparu y gellir apelio i’r Uwch Dribiwnlys ar unrhyw bwynt cyfreithiol ynglŷn â phenderfyniad pwyllgor asesu rhenti a gyfansoddwyd o dan Atodlen 10 y ddeddf honno. Nid yw hyn yn berthnasol os yw pwyllgor asesu rhenti yn arfer swyddogaethau tribiwnlys prisio lesddaliadau neu dribiwnlys eiddo preswyl.

Mae'r Rent Assessment Committees (England and Wales) Regulations 1971 yn darparu, ymysg pethau eraill, ar gyfer y gweithdrefnau sydd i’w dilyn.

Tribiwnlysoedd prisio lesddaliadau

Mae tribiwnlysoedd prisio lesddaliadau yn ymdrin â dadleuon ynghylch lesddaliadau, taliadau gwasanaeth lesddaliadau, rhyddfreinio ac estyn lesddaliadau tai a fflatiau, a cheisiadau cymdeithasau tenantiaid am gydnabyddiaeth. Rhoddir awdurdodaeth tribiwnlysoedd prisio lesddaliadau gan y deddfau canlynol: y Leasehold Reform Act 1967, y Leasehold Reform, Housing and Urban Development Act 1993, y Commonhold and Leasehold Reform Act 2002 (CLRA 2002), y Landlord and Tenant Act 1987, y Landlord and Tenant Act 1985 a'r Housing Act 1996 (er nad yw hon yn rhestr gyflawn).

Sefydlwyd tribiwnlysoedd prisio lesddaliadau o dan adran 173 o CLRA 2002 sy'n darparu y gellir arfer awdurdodaeth a roddir i dribiwnlys prisio lesddaliadau gan bwyllgor asesu rhenti a gyfansoddwyd yn unol ag Atodlen 10 i RA 1977. Os caiff ei gyfansoddi felly gelwir pwyllgor asesu rhenti yn dribiwnlys prisio lesddaliadau.

Mae adran 175 o CLRA 2002 yn darparu ar gyfer apeliadau gan dribiwnlys prisio lesddaliadau at yr Uwch Dribiwnlys, o dan amgylchiadau penodol.

Mae adran 174 o, ac Atodlen 12 i, CLRA 2002 yn ymwneud â gweithdrefnau'r tribiwnlysoedd prisio lesddaliadau, fel y mae Rheoliadau Tribiwnlysoedd Prisio Lesddaliadau (Gweithdrefn) (Cymru) 2004.

Tribiwnlys Eiddo Preswyl

Mae tribiwnlysoedd eiddo preswyl yn ymdrin â gorchmynion rheoli anheddau gwag, gorchmynion rheoli interim a therfynol, trwyddedu tai amlfeddiannaeth a thrwyddedu dethol eiddo preswyl arall, tai, system mesur iechyd a diogelwch, cartrefi mewn parciau, a safleoedd sipsiwn a theithwyr awdurdodau lleol. Rhoddir awdurdodaeth tribiwnlysoedd eiddo preswyl drwy'r deddfau canlynol: yr Housing Act 1985, yr Housing Act 2004 (HA 2004) a Deddf Cartrefi Symudol (Cymru) 2013 (er nad yw hon yn rhestr gyflawn).

Sefydlwyd tribiwnlysoedd eiddo preswyl o dan adran 229 o HA 2004 sy'n darparu y gellir arfer awdurdodaeth a roddir i dribiwnlys eiddo preswyl gan bwyllgor asesu rhenti a gyfansoddwyd yn unol ag Atodlen 10 i RA 1977. Os caiff ei gyfansoddi felly gelwir pwyllgor asesu rhenti yn dribiwnlys eiddo preswyl.

Mae adran 231 o HA 2004 yn darparu ar gyfer apeliadau gan dribiwnlys eiddo preswyl at yr Uwch Dribiwnlys o dan amgylchiadau penodol.

Mae adran 230 o, ac Atodlen 13 i, HA 2004 yn ymwneud â phwerau a gweithdrefnau'r tribiwnlysoedd eiddo preswyl, fel y mae Rheoliadau Gweithdrefnau a Ffioedd Tribiwnlys Eiddo Preswyl (Cymru) 2012.

Ers gweithredu Deddf Tai (Cymru) 2014, mae gan dribiwnlysoedd eiddo preswyl swyddogaethau o fod yn gallu gwrando ar apeliadau yn erbyn penderfyniadau awdurdod trwyddedu o dan Ran 1 o Ddeddf 2014 mewn cysylltiad â chofrestru a thrwyddedu landlordiaid ac asiantau, yn ogystal â’r swyddogaeth o gyhoeddi gorchmynion atal rhent a gorchmynion ad-dalu rhent o dan y Rhan honno.

Nid oes unrhyw erthyglau am y pwnc hwn