Gadael gofal a gwasanaethau ar gyfer y rhai sy’n gadael gofal

Mae adrannau 105 i 115 o Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 yn gosod dyletswyddau ar awdurdod lleol i ddarparu cymorth i blant a phobl ifanc y mae wedi bod yn gofalu amdanynt pan na fyddant yn derbyn gofal mwyach (y rhai sy’n gadael gofal). Bwriedir i’r cymorth  gyfateb i’r hyn y gallai plentyn sydd heb dderbyn gofal ei ddisgwyl yn rhesymol oddi wrth ei rieni.

Pwrpas y ddarpariaeth yw cynorthwyo pobl ifanc sydd wedi bod yn derbyn gofal i symud o dderbyn gofal i fyw’n annibynnol. Mae’r cyngor a’r cymorth y mae’r rhai sy’n gadael gofal yn ei dderbyn yn dibynnu ar eu hoedran a’u statws gadael gofal.

Er mwyn derbyn cymorth gan awdurdod lleol wrth adael gofal, rhaid i’r person ifanc fod wedi derbyn gofal gan awdurdod lleol ar gyfer y cyfnod rhagnodedig o fewn yr ystod oedran penodedig (ar hyn o bryd mae’r meini prawf sydd wedi’u gosod yn Rheoliad 47 o'r Rheoliadau Cynllunio Gofal, Lleoli ac Adolygu Achosion (Cymru) 2015 yn gofyn eu bod wedi derbyn gofal gan awdurdod lleol am gyfnod o 13 wythnos rhwng 14 a 16 oed).

Mae adran 104 o Ddeddf 2014 yn nodi’r categorïau gwahanol o bobl ifanc sy’n derbyn gofal, neu sydd wedi derbyn gofal, gan awdurdod lleol at ddibenion y Ddeddf. Mae gan bob categori hawl i dderbyn mathau neu lefelau gwahanol o gymorth. Mae adran 104(2) yn cynnwys disgrifiad o’r chwe chategori gwahanol.

Ystyr person ifanc categori 1 yw plentyn sy’n 16 neu’n 17 oed sy’n derbyn gofal gan awdurdod lleol ac sydd wedi derbyn gofal gan awdurdod lleol (yng Nghymru neu yn Lloegr) am gyfnod (a bennir yn y rheoliadau) a ddechreuodd ar ôl i’r plentyn gyrraedd oedran a bennir yn y rheoliadau, ac a ddaeth i ben ar ôl i’r plentyn gyrraedd 16 oed. Mae’r diffiniad hwn yn ailddatgan diffiniad plentyn cymwys ym mharagraff 19B(2) o Atodlen 2 i'r Children Act 1989.

Ystyr person ifanc categori 2 yw person ifanc sy’n 16 neu’n 17 oed nad yw’n derbyn gofal bellach gan awdurdod lleol (yng Nghymru neu yn Lloegr) ond a oedd, yn union cyn i’r gofal a ddarparwyd iddo ddod i ben, yn berson ifanc categori 1. Mae diffiniad person ifanc categori 2 yn ailadrodd diffiniad plentyn perthnasol yn adran 23A o'r Children Act 1989.

Ystyr person ifanc categori 3 yw person ifanc sy’n 18 oed neu drosodd, sydd wedi bod yn berson ifanc categori 2 ac a fyddai’n parhau i fod felly pe bai o dan 18 oed; neu a oedd yn derbyn gofal gan awdurdod lleol pan gyrhaeddodd 18 oed, ac a oedd, yn union cyn i’r gofal a ddarparwyd iddo ddod i ben, yn berson ifanc categori 1. Mae diffiniad person ifanc categori 3 yn ailddatgan diffiniad plentyn perthnasol blaenorol yn adran 23C o'r Children Act 1989.

Ystyr person ifanc categori 4 yw person ifanc categori 3 o dan 25 oed (neu’n iau os yw’r rheoliadau’n nodi hynny) y mae’r dyletswyddau o dan adrannau 105, 106, 107(3) a (10) a 110 wedi peidio â bod yn gymwys iddo, ac sydd wedi hysbysu’r awdurdod lleol ei fod yn dilyn, neu ei fod yn dymuno dilyn, addysg neu hyfforddiant. Mae’r diffiniad o berson ifanc categori 4 yn cynnwys personau ifanc y gwneir darpariaeth ar eu cyfer o dan adran 23CA o'r Children Act 1989 (personau sy’n gymwys i dderbyn rhagor o gymorth i ddilyn addysg neu hyfforddiant ). Bydd personau ifanc o’r fath yn gallu derbyn cyngor a chymorth drwy “ailgysylltu” ag awdurdod lleol at ddibenion ceisio dilyn addysg neu hyfforddiant.

Ystyr person ifanc categori 5 yw person ifanc sydd wedi cyrraedd 16 oed ond heb gyrraedd 21 oed eto y mae gorchymyn gwarcheidiaeth arbennig mewn grym mewn cysylltiad ag ef (neu os yw’r person yn 18 oed neu’n hŷn, roedd gorchymyn mewn grym pan gyrhaeddodd 18 oed). Bydd gan berson ifanc categori 5 hawl i dderbyn yr un cymorth gan awdurdod lleol â’r hyn a ddarperir i berson sy’n gymwys i dderbyn cyngor a chymorth o dan adran 24A o'r Children Act 1989 (ar y sail bod y person yn gymwys i dderbyn cyngor a chymorth ar sail adran 24(1A) o'r Children Act 1989).

Ystyr person ifanc categori 6 yw person ifanc nad yw wedi cyrraedd 21 oed eto; sy’n preswylio yng Nghymru; ac er nad yw’n derbyn gofal, ei letya neu ei faethu ar hyn o bryd, mae wedi derbyn gofal, ei letya neu ei faethu am gyfnod rhwng 16 a 18 oed. Nid yw’r diffiniad hwn yn cynnwys unrhyw un sy’n gallu cael ei gynnwys yn y diffiniad o berson ifanc categori 5. Bydd gan berson ifanc categori 6 hawl i dderbyn yr un cymorth gan awdurdod lleol â’r hyn a ddarperir i bersonau sy’n gymwys i dderbyn cyngor a chymorth o dan adran 24A ar sail adran 24(1B) o'r Children Act 1989.

“Pan Fydda i’n Barod” – trefniadau byw ôl-18

“Pan Fydda i’n Barod” yw enw’r cynllun sy’n galluogi awdurdodau lleol i gyflawni eu dyletswydd statudol i hwyluso trefniadau byw ôl-18. 

O dan adran 108 o Ddeddf 2014, mae gan awdurdodau lleol ddyletswyddau newydd tuag at bobl ifanc mewn gofal maeth sy’n dymuno parhau i fyw gyda’u rhieni maeth ar ôl cyrraedd 18 oed.

Mae’n ofynnol i awdurdodau lleol:

  • ganfod, wrth gynnal asesiadau llwybrau a llunio cynlluniau llwybrau ar gyfer pobl ifanc 16 ac 17 oed, a yw’r person ifanc a’i ofalwyr maeth yn dymuno gwneud trefniant byw ôl-18
  • darparu cyngor a chymorth arall i hwyluso trefniadau byw ôl-18 os yw’r person ifanc a’r gofalwyr maeth yn dymuno ymrwymo iddynt ac os yw’r awdurdod lleol yn fodlon nad yw hyn yn anghyson â llesiant y person ifanc. 

Dywed Rheoliad 50 o Reoliadau Cynllunio Gofal, Lleoli ac Adolygu Achosion (Cymru) 2015 i bwy y mae’n rhaid i’r awdurdod lleol ddarparu cyngor a gwybodaeth am drefniadau ôl-18 oed, a’r math o gyngor a gwybodaeth sydd i’w ddarparu.

Talu am gymorth i bobl sy’n gadael gofal

Yn unol ag adran 117 o Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru)  2014, mae awdurdod lleol yn gallu codi ffi am gymorth (ac eithrio cyngor) o dan adrannau 109 i 115 o Ddeddf 2014 (cymorth ar gyfer rhai sy’n gadael gofal). Dim ond ar bobl dros 18 oed y gellir codi ffioedd o dan adran 117, a dim ond costau’r awdurdod lleol wrth ddiwallu’r anghenion y mae’r ffi yn berthnasol iddynt y gellir codi ffi amdanynt.

Nid oes unrhyw erthyglau am y pwnc hwn